Πρωτοσέλιδα

H Κινηματογραφή και η Μνήμη Θανάτου Για τον Χρήστο Βακαλόπουλο

Νίκος Μαυρίδης

 

Ο Χρήστος Βακαλόπουλος είναι πνευματικό τέκνο της δεκαετίας του 70΄, ωστόσο γράφει κριτική κινηματογράφου και λογοτεχνία, σκηνοθετεί ταινίες στην διάρκεια της  εκρηκτικής δεκαετίας του 80΄. Είναι τότε που ο μικροαστός Ελληνορωμιός φαίνεται να ικανοποιεί όλες τις μέχρι τότε ανείπωτες και πάνω απ΄όλα ανεκδήλωτες  φαντασιώσεις του: να ευτελίσει «και τον αστυφύλαξ και τον χωροφύλαξ», να πλήξει το «παπαδαριό», να διακορεύσει την κάθε λογής παρθενία, να φθείρει ιδιωτική και δημόσια περιουσία, να ασελγήσει  εν γένει επί της οποιασδήποτε δεδηλωμένης ή συμβολικής δημοσίας αιδούς. Είναι η εποχή που η πληβειακή, απελεύθερη ταυτότητα του μικροαστού λαμβάνει από τον Ανδρέα την licentia, του παραχωρείται το “license to Kill...

Οι Τρεις Ιεράρχες και η συνάντηση Χριστιανισμού κι Ελληνισμού*

π. Δημήτρης Μπαθρέλλος

 
Συγκεντρωθήκαμε απόψε στο χώρο αυτό, για να τιμήσουμε τη μνήμη των τριών Ιεραρχών: του Μεγάλου Βασιλείου, του Γρηγορίου του Θεολόγου και του Ιωάννου του Χρυσοστόμου, των ανθρώπων δηλαδή εκείνων οι οποίοι δικαιολογημέ...
Η λατρεία του εμπορεύματος

Γιώργος Καστρινάκης

(ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΜΙΑ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ)  

Μια στίλβουσα όψη μετάλλου θα θελήσει – μάταια – να πλανέψει το βλέμμα.

Τα πράγματα είναι όμορφα – οι φωτογραφίες τους (ακόμα και όταν προβαίνουν επαγγελματικά άψογες) γιατί δεν είναι; Γι...

Λαέ μου, μην Νικιέσαι, μην Απελπίζεσαι, Μετανόησε, Αναστήσου και Επαναστάτησε....

Γιώργος Παύλος

 

Λαέ μου εμείς σε προδώσαμε, εμείς το ιερατείο των δήθεν και των μορφωμένωνεμείς το ιερατείο των τραπεζών και του χρήματος, της πολιτικής  και των κομμάτων, εμείς το ιερατείο των πανεπιστημίων και της εκπαίδευσης, της οικο...

Δύο Γράμματα

Απόστολος Ζιώγας

Αξιότιμε ψηφο-φόρε,

όντας μεταξύ τύψης και απορίας ο ίδιος κι ενόσω οι πολιτικές σου προσδοκίες  ‹‹ ματώνουν την καρδιά σαν άγριο παράπονο ››[1], θέλεις σφοδρά να φροντίζουν τα οράματά σου δίχως όμως να τα εξουσιάζουν. Γνωρί...

Μηνάς Γρηγοράτος *

Στο ένθετο για τον κλασσικό κινηματογράφο, στο οποίο προβάλλουμε σκηνές από ταινίες που φέρουν το ξεχωριστό αποτύπωμα γραφής των δημιουργών τους, την προσωπική δημιουργική οπτική των σκηνοθετών τους, παρουσιάζουμε σήμερα την βωβή ταινία LA PASSION DE JEANNE D’ARC σκηνοθετημένη από τον Carl Dreyer το έτος 1928.

Ο σκηνοθέτης ασχολήθηκε με τα γυρίσματα της ταινίας αυτής όταν σε νεαρή ηλικία εγκατέλειψε τη Δανία για ν’ αναζητήσει δουλειά στη Γαλλία. Διάλεξε ως πρωταγωνίστρια την έμπειρη θεατρική ηθοποιό Falconetti και μελέτησε τα πρακτικά της εκκλησιαστικής δίκης η οποία το 1431 οδήγησε στην πυρά την 19χρονη χωριάτισσα Ζαν, την νικηφόρα ηγέτιδα των γαλλικών στρατευμάτων ενάντια στους Άγγλους εισβολείς.

Ας παρακολουθήσουμε όσα έγραψε αργότερα ο σκηνοθέτης: «Για τα γυρίσματα δεν έκανα κάποια μελέτη για τα ρούχα της εποχής ή γι’ άλλα τέτοια στοιχεία. Δεν μ’ ενδιέφερε η συγκεκριμένη ιστορική περίοδος ούτε και η χρονική της απόσταση από το σήμερα. Ο σκοπός μου ήταν να παρουσιάσω έναν ύμνο στην επικράτηση της ψυχής επί της ζωής. Η επιλογή μου για τα γκρο πλάνα και τις ασυνήθιστες κοντινές λήψεις δεν ήταν τυχαία. Κάθε ένα πλάνο εξέφραζε τον χαρακτήρα και το πνεύμα του προσώπου που έδειχνε. Ο στόχος μου ήταν να μεταδώσω την αλήθεια και γι’ αυτό αγνόησα παντελώς κάθε είδους καλλωπισμό: έφθασα μάλιστα στο να απαγορεύσω στους ηθοποιούς να κάνουν έστω και ελάχιστη χρήση μακιγιάζ. Επίσης, έσπασα μια άλλη παράδοση: από την πρώτη ως την τελευταία σκηνή της ταινίας, όλες γυρίστηκαν με την φυσική σειρά. Ευτυχώς ο διευθυντής φωτογραφίας Rudolph Maté κατανόησε τις απαιτήσεις μου σχετικά με τα γκρο πλάνα και συνέβαλε πολύ στο να παρουσιάσω αυτά που απαιτούσα. Στο δε παίξιμο της Falconetti βρήκα αυτό που ζητούσα: την μετενσάρκωση της μάρτυρος Ζαν.»


Η κυριαρχία του γκρο πλάνου

Από τα πρώτα πλάνα της ταινίας συνειδητοποιούμε ότι δεν πρόκειται για μια «ιστορική» ταινία: δεν υπάρχει ούτε ένα γενικό πλάνο μιας μάχης. Όσο δε για τα μεσαία πλάνα ή τα πλάνα συνόλου, αυτά είναι ελάχιστα: σπανίως βλέπουμε ολόκληρα τα σώματα των ηθοποιών, ολόκληρα τα τραπέζια και τις πόρτες. Το κελί και η δικαστική αίθουσα δεν παρουσιάζονται σε πλάνα συνόλου, αλλά προσλαμβάνονται από το θεατή διαδοχικά, με βάση συνδέσεις (ρακόρ) οι οποίες τους προσδίδουν μια πραγματικότητα κάθε φορά κλειστή.

Με την απουσία των γενικών πλάνων ή των μεσαίων πλάνων, αυτό που απομένει είναι η απόλυτη κυριαρχία των γκρο πλάνων που γυρίζονται με βάση ασυνήθιστα καδραρίσματα. Ο σκηνοθέτης χρησιμοποιεί ακόμη και πλάνα που κόβουν την ενότητα του εικονιζομένου προσώπου: γκρο πλάνα με χείλη που ουρλιάζουν, με ξεδοντιασμένους καγχασμούς, κλπ. Τα «τμητικά» αυτά καδραρίσματα χρησιμοποιούνται μοναδικά για να υποδηλώσουν τις ασυνήθιστες γωνίες λήψης, οι οποίες δεν δικαιολογούνται πλήρως από τις απαιτήσεις της πλοκής ή της αντίληψης του θεατή.

Θα δούμε επίσης να χρησιμοποιούνται καδραρίσματα με πρόσωπα κομμένα οριζόντια, κάθετα ή διαγώνια, εγκάρσια. Θα δούμε ακόμη και οι κινήσεις των ηθοποιών να κόβονται στη μέση, οι συνδέσεις των κινήσεών τους να γίνονται συστηματικώς ψευδείς (faux raccords), σαν να έπρεπε να διασπαστούν κάποιες πραγματικές ή λογικές συνδέσεις. Συχνά μάλιστα το πρόσωπο της Ζαν παραμερίζεται στο κάτω μέρος της εικόνας, με αποτέλεσμα το γκρο πλάνο να παρασύρει ένα κομμάτι άσπρου σκηνικού, μια κενή ζώνη, ένα κομμάτι ουρανού, απ’ όπου η εκείνη αντλεί μοναδική έμπνευση.

Ο σκηνοθέτης προτιμά να απομονώνει κάθε πρόσωπο σε γκρο πλάνο, το οποίο όμως δεν «γεμίζει» ολόκληρο: η τοποθέτηση του προσώπου στα δεξιά ή στα αριστερά συνεπάγεται άμεσα μια δυνητική σύζευξη που δεν χρειάζεται πια να περνά από την πραγματική σύνδεση των προσώπων. Η σκηνοθετική αντίληψη του Dreyer επέτρεψε στα Πάθη να αναδυθούν με τρόπο εκστατικό, μέσω του προσώπου, της εξουθένωσής του, της αποστροφής του, της αναμέτρησής του με τα όρια!


Η απουσία της προοπτικής

Υπάρχει μια ακόμα ιδιαιτερότητα: ο σκηνοθέτης αποφεύγει να χρησιμοποιεί τις αντίστροφες γωνίες λήψης των πλάνων (εννοούμε εκείνες τις γωνίες λήψης στις οποίες το πλάνο του Α που βλέπει τον Β, ακολουθείται από ένα άλλο όπου ο Β βλέπει τον Α). Οι αντίστροφες γωνίες λήψης θα αποκαθιστούσαν, για κάθε πρόσωπο, μια πραγματική σχέση με κάποιο άλλο απέναντί του: το πρόσωπο θα αποτελούσε, κατά κάποιο τρόπο, μέρος σε μια ταινία-δράσης. Αυτό ήταν κάτι που ο σκηνοθέτης ήθελε οπωσδήποτε ν’ αποφύγει.

Αποτελούμενη, λοιπόν, από τέτοιου είδους λήψεις η ταινία οριοθετεί το κομμάτι εκείνο του συμβάντος που δεν αφήνεται να πραγματωθεί ενεργά σ’ ένα προκαθορισμένο περιβάλλον, ιστορικό ή άλλο.

Έχουμε πια φθάσει στον πυρήνα της μεγαλοφυΐας του Dreyer: αυτό που ο ίδιος ονόμαζε «ρέοντα γκρο πλάνα». Πρόκειται για μια συνεχόμενη κίνηση πλάνων, στα οποία απουσιάζει το βάθος και έχει καταργηθεί η προοπτική, η οποία θα προσέδιδε «ατμόσφαιρα» ιστορικής εποχής. Εξοβελίζοντας λοιπόν την προοπτική ο Dreyer αποθεώνει μια άλλη προοπτική καθαρά χρονική ή ακόμα και πνευματική: συνθλίβοντας την τρίτη διάσταση συσχετίζει άμεσα τον δισδιάστατο χώρο του πλάνου με το συναίσθημα και τα Πάθη, με το Χρόνο και το Πνεύμα.


Δύο διασταυρωνόμενα συμβάντα

Στην κατ’ εξοχήν συναισθηματική αυτή ταινία ενυπάρχει, βεβαίως, μια ιστορική βάση πραγμάτων: υπάρχουν οι κοινωνικοί ρόλοι και οι ατομικοί ή συλλογικοί χαρακτήρες με πραγματικές συνδέσεις μεταξύ τους, η Ζαν, ο επίσκοπος, οι δικαστές, το βασίλειο, ο λαός, κοντολογίς η Δίκη. Αλλά υπάρχει και κάτι ακόμα, που δεν είναι ούτε ακριβώς αιώνιο ούτε υπερ-ιστορικό. Αυτό που μπορεί να παρομοιαστεί με δύο παρόντα που διασταυρώνονται συνεχώς, από τα οποία το ένα συμβαίνει πάντα, αφού το άλλο επιτευχθεί.

Διατρέχουμε όλη την πορεία ενός ιστορικού συμβάντος, αλλά κατ’ αυτή την διαδρομή βρισκόμαστε μέσα στο άλλο συμβάν: το πρώτο έχει ενσαρκωθεί εδώ και καιρό, ενώ το δεύτερο συνεχίζει να εκφράζεται και μάλιστα να αναζητά την έκφρασή του μέσα στην ταινία. Το συμβάν είναι το ίδιο, ένα μέρος του οποίου περατώνεται βαθιά μέσα σε μια κατάσταση πραγμάτων, ενώ το άλλο δεν μπορεί να αναχθεί σε οποιαδήποτε τελείωση.

Το μυστήριο του παρόντος έγκειται στη διαφορά μεταξύ της Δίκης και των Παθών, που είναι ωστόσο αδιαχώριστα. Οι αιτίες της πλοκής καθορίζονται μέσα στην κατάσταση πραγμάτων, αλλά το ίδιο το συμβάν, το συναισθηματικό, το αιτιατό, υπερβαίνει τα αίτιά του και παραπέμπει αποκλειστικά σε άλλα αιτιατά. Όμως από τους ρόλους και τις καταστάσεις δεν θα διατηρηθεί παρά μόνο ό,τι χρειάζεται για να απελευθερωθεί το συναίσθημα.

Για τον σκηνοθέτη, το θέμα είναι από τη Δίκη να εξαχθούν τα Πάθη. Το θέμα είναι, από τα συμβάντα που βλέπουμε, να εξαχθεί αυτό το ανεξάντλητο και λαμπερό του κομμάτι, που υπερβαίνει την ίδια του την ενεργό πραγμάτωση, την ολοκλήρωσή του που η ίδια μένει για πάντα ανολοκλήρωτη.


* cinema.antifono [at] gmail.com πηγή: antifono.gr

Leave your comments

0
terms and condition.

Ελλάδα - Ιστορία - Γεωπολιτική

Γ. Ναστούλης: Το πολιτικό-θεολογικό διάβημα του Ισλάμ και το κατανοητικό έλλειμμα της Δύσης

Γιάννης Ναστούλης

Το πρόσφατο ασύμμετρο «χτύπημα» στη Γαλλία και η συνεχιζόμενη δράση των Τζιχαντιστών του ISIS αναδεικνύουν μεταξύ άλλων το έλλειμμα των δυτικών ελίτ να κατανοήσουν την ανθρωπο...

Φιλοσοφία - Επιστημολογία

Τα ’σύνορα’ της θεολογικής ταυτότητας Πέντε σημεία αφοριστικού της προσδιορισμού

Πέτρος Φαραντάκης

 

Όσοι ασχολούνται, περιστασιακά ή συστηματικά, με τον θεολογικό προβληματισμό, καταλαβαίνουν ή καλλίτερα διαισθάνονται ότι   αυτός, πέραν του ότι κυοφορεί ερωτήματα κα...

Κοινωνία - Οικονομία 

Μ. Σακελλαρίου: Η νοημοσύνη της καφετιέρας

Μιχάλης Σακελλαρίου

 

Χρειάστηκαν σχεδόν 2 εκατομμύρια χρόνια για να κάνει η ανθρωπότητα τα εξελικτικά άλματα από τον homo habilis και τον homo erectus στον homo sapiens. Ο τελευταίος είναι υ...

 

Περί Τεχνών

Ν. Μαυρίδης: Μόνος στο Μέσον ενός Ωκεανού Η Δυνατότητα ενός Ιερού Χριστιανισμού

Νίκος Μαυρίδης

Για τον «Λοξία» και την «Χαρισάμενη» Ζωή» του Σπύρου Γιανναρά

Είχε προηγηθεί ο «Λοξίας» και τώρα ακολουθεί το «Ζωή Χαρισάμενη», συλλογές διηγημάτων με λογοτεχνικές αλλά και ερμ...

Θεολογία - Θρησκειολογία

π. Β. Γιάγκου: Αγάπη-Σκοπιμότητα-Προσδοκία-Δέσμευση-Ελευθερία

π. Βαρνάβας Γιάγκου, εφημέριος του Ιερού Ναού Παναγίας Λαοδηγητρίας Θεσσαλονίκης (Απόφοιτος της Φιλοσοφικής και της Θεολογικής Σχολής του ΑΠΘ και υπεύθυνος Νεότητος της Ιεράς Μητρόπολεως Θεσσαλο...

Κοσμολογία - Διαδίκτυο - Χάος

Χρόνος: ο δημιουργικός καταστροφέας

Σπύρος Μανουσέλης

 
Αντίθετα με ό,τι πιστεύαμε επί αιώνες, το Σύμπαν δεν είναι στατικό αλλά εξελίσσεται δημιουργώντας νέες, πιο σύνθετες δομές. Γεγονός που υποδεικνύει τη δημιουργική δράση το...

Βιολογία - Ψυχολογία - Εγκέφαλος

Το management του Έρωτα...

Αντώνης Ανδρουλιδάκης 

 
Μεγάλωνε, κι ‘ όσο μεγάλωνε καταλάβαινε, κι αυτό με πολύ κόπο ειν’ αλήθεια, πως σε κάθε έρωτα ξαναζούσε λες με έναν μυστηριακό τρόπο, όλη εκείνη την αρχέγονη γλυκάδα ...

Επιστήμη vs Θρησκεία 

Χ. Σταμούλης: Θεολογία και επιστήμη. Ένας διάλογος πολιτισμού

Χρυσόστομος Σταμούλης

 

«είναι περίεργο αλλά οι άνθρωποι έχουν την ακλόνητη βεβαιότητα
πως ο ήλιος θα βγει και τ’ άλλο πρωί».
Τάσος Λειβαδίτης, Ο φρουρός των ημερών
 
α) Ο Μέγας Βασίλ...

Τρόπος ζωής - Ανθρώπινες σχέσεις

O. Clement-S. Rougier Ο Θάνατος και η Ανάσταση του Έρωτα

Olivier Clement - Stan Rougier

Είναι θλιβερό να σκεφτούμε ότι οι Χριστιανοί, συχνά στον τομέα αυτόν, εκφράστηκαν ηθικολογικά, με λύπη και ενοχή. Ενώ διαθέτουν απεριόριστα αποθέματα, για να αποκ...

 

Powered by Joomlamaster.org.uatogether with Joomstudio.com.ua

Εισάγετε έγκυρο email για την εβδομαδιαία ενημέρωση. (Ελέγχετε τα spam ή τα promotion emails σας)
Η εβδομαδιαία αντιφωνική επισκόπηση καταχωρείται συνήθως στα spam ή στα promotion emails σας.
O κ. Κώστας Ζουράρις μίλησε στα πλαίσια του συμποσίου "Η κρίση του πολιτισμού και η αναζήτηση της υπέρβασή της" το Σαββατοκύριακο 12/13 Μαρτίου 2011. Το θέμα της ομιλίας του ήταν «Πολυπολιτισμικότητα και ελληνική ταυτότητα». Αναφέρθηκε στην Ελληνική ανθρωποκεντρική πρόταση ζωής διαχωρίζοντας το...
Εγκαίνια του βιβλιοπωλείο των εκδόσεων «Εν Πλω». Είναι επίκαιρος ο Παπαδιαμάντης σήμερα; Σάββατο 18 Οκτωβρίου 2014 Δημήτρης Μαυρόπουλος - Νίκος Ξυδάκης Παρουσίαση: Βασίλης Αργυριάδης. Αντίφωνο ( Antifono.gr)
Δείτε την εκδήλωση/συζήτηση με θέμα: Οικονομική κρίση και ο ρόλος των τραπεζών, πoυ έλαβε χώρα την Τετάρτη 8 Ιουνίου 2011 στην αίθουσα (Συλλόγου Υπαλλήλων Τραπέζης Ελλάδας) με ομιλητή τον Γιάννη Βαρουφάκη, Διευθυντή του Τομέα Πολιτικής Οικονομίας του Τμήματος Οικονομικών Επιστημών του...
Φώτιος Ζυγουλης
Σε μια εποχή κατακερματισμου της ανθρώπινης γνώσης η Θεολογία , σύμφωνα με τον Πέτρο Φαραντακη αγγίζ...
Βαγγέλης Σταυρόπουλος
Παναγιώτης Βενέτης
Πέτρος
Εντυπωσιακό και άκρως ρεαλιστικό. Όταν βλέπουμε τα σύννεφα να σηκώνονται απειλητικά στο βορρά, είναι...
"Πολεμιστήριο Σάλπισμα?"
Tο κείμενο του κ. Παύλου είναι συγκινητικό και εξόχως αφυπνιστικό,... αν και λίγο συνωμοσιολογικό,.....
ΓΙΑΝΝΗΣ Β. ΚΩΒΑΙΟΣ
Ἐντυπωσιακά ἐμπεριστατωμένη προσέγγιση καί ἀνάλυση! Πάντως, νά μή μᾶς διαφεύγει ἡ διαφορά φάσης κατά...
Θ.Ι.Ζ.
Ο μακαρίτης Άρης Ζεπάτος έλεγε ότι το πρόβλημα για μας τους Έλληνες είναι ότι δεν καταλαβαίνουμε τον...
Ο συγγραφέας και καθηγητής Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο Πειραιά Νίκος Κοτζιάς, μίλησε τον Μάΐο του 2010 με τον Γιώργο Μαλούχο στην εκπομπή "Θέμα και Παραλλαγές" για την σύνδεση ανάμεσα στην οικονομική κρίση και στην εξωτερική πολιτική της χώρας μας. • Ποιον ρόλο επιθυμεί να...
Ο Μητροπολίτης Δημητριάδος Ιγνάτιος στο Αρχονταρίκι συζητά με τους καλεσμένους του για θέματα της επικαιρότητας. Δείτε σήμερα: την συζήτηση με τον καθηγητή Μανώλη Δρεττάκη και με αφορμή το βιβλίο του " Έκπτωση αξιών και απαξίωση θεσμών" που είναι μια συλλογή άρθρων στον Τύπο του τέως υπουργού και...
Δεν κάνω επάγγελμα... για την κοινωνία... εγώ κάνω έργο για την Ανθρωπότητα.Για μένα το Επάγγελμα μου είναι να κάνω ότι μπορώ για να βοηθήσω την Ανθρωπότητα... δεν ξέρω να κάνω κάτι άλλο...Για τον εαυτό μου δεν κάνω τίποτα... Δεν υπάρχω χωρίς τους Άλλους Ανθρώπους...Ότι κάνω το κάνω ΠΑΝΤΑ...