Πρωτοσέλιδα

Τὸ «Φαινόμενο Ζιρὰρ» Κεκρυμμένα ἀπὸ Καταβολῆς*

Κωνσταντίνος. Ἰ. Γκότσης

Κι ἂν εἶναι βαθιὰ πεπρωμένος ὁ Ποιητὴς
ἐκφράζει τὸ ἀνεξήγητο τοῦ ἐξηγητοῦ∙
τυγχάνει νόμιμος διάδοχος τοῦ ἐπιστήμονα
ΝΙΚΟΣ ΚΑΡΟΥΖΟΣ

Τὸ Κεκρυμμένα ἀπὸ Καταβολῆς ἀποτελεῖ μιὰ μεγάλη στιγμὴ τῆς σύγχρονης σκέψης. Καί, ταυτοχρόνως, τὴν κορυφαία στιγμὴ τῆς ἐκπληκτικῆς πορείας ἑνὸς στοχαστῆ, ὁ ὁποῖος –καίτοι ὁ ἴδιος τοποθετεῖ τὸν ἑαυτό του στὴ συνέχεια τῶν συγχρόνων διανοητικῶν ρευμάτων– ἀκολούθησε μὲ πεῖσμα μιὰ ἐντελῶς προσωπικὴ διαδρομή, ποὺ τὸν ὁδήγησε σὲ ἀνακαλύψεις ἀπροσδόκητες καὶ συγκλονιστικές. Δομιστής, ἀρνήθηκε νὰ δεχτεῖ τὸν θάνατο τοῦ ὑποκειμένου, τὴν κατάργηση τῆς ἱστορίας, τὴν ἀπαξίωση τῆς ἀφετηρίας∙ θεωρητικὸς τῆς λογοτεχνίας, ἀρνήθηκε νὰ παγιδευθεῖ στὰ ἀδιέξοδα τοῦ φορμαλισμοῦ καὶ τῆς αὐτοαναφο...

Προσχέδιο Διαχείρισης Κρίσεων: Αναζητώντας ένα νέο «παράδειγμα»

Mανώλης Ροζάκης

 
1 Εισαγωγή
Το εν λόγω κείμενο επιχειρεί μία πρώτη εισαγωγική δοκιμή και έκθεση σε δημόσιο διάλογο, με στόχο τη συγγραφη...
π. Νικόλαος Λουδοβίκος: Ψυχανάλυση και Ορθόδοξη Θεολογία

Ο  π. Νικόλαος Λουδοβίκος τόνισε ότι η ψυχανάλυση έχει τις ρίζες της στον τρόπο με τον οποίο ο δυτικός πολιτισμός είδε τον κόσμο και τον άνθρωπο. Μίλησε γι...

NOIRCEUR-SUR-LA-LYS (μαυρίλα-στον-κρίνο)*

Απόστολος Ζιώγας

  ‘’Την ποίηση όπως τις γυναίκες/μόνο στην απειλή της εγκατάλειψης/την αγαπάμε’’

Τίτος Πατρίκιος

 

Σε άρθρο του ο καθηγητής Βιοχημ...

π. Βασίλειος Γοντικάκης: Αναζητώντας το νόημα

Ο άνθρωπος ζητάει ένα πράγμα, «ίνα μη αποθάνει», κι αυτό που δίδει η Εκκλησία είναι η αθανασία, η ζωή η αιώνιος. Δεν βλέπετε, κι ένα ποντίκι όταν πιαστεί σ...

Μηνάς Γρηγοράτος *

Στο ένθετο για τον κλασσικό κινηματογράφο, στο οποίο προβάλλουμε σκηνές από ταινίες που φέρουν το ξεχωριστό αποτύπωμα γραφής των δημιουργών τους, την προσωπική δημιουργική οπτική των σκηνοθετών τους, παρουσιάζουμε σήμερα την βωβή ταινία LA PASSION DE JEANNE D’ARC σκηνοθετημένη από τον Carl Dreyer το έτος 1928.

Ο σκηνοθέτης ασχολήθηκε με τα γυρίσματα της ταινίας αυτής όταν σε νεαρή ηλικία εγκατέλειψε τη Δανία για ν’ αναζητήσει δουλειά στη Γαλλία. Διάλεξε ως πρωταγωνίστρια την έμπειρη θεατρική ηθοποιό Falconetti και μελέτησε τα πρακτικά της εκκλησιαστικής δίκης η οποία το 1431 οδήγησε στην πυρά την 19χρονη χωριάτισσα Ζαν, την νικηφόρα ηγέτιδα των γαλλικών στρατευμάτων ενάντια στους Άγγλους εισβολείς.

Ας παρακολουθήσουμε όσα έγραψε αργότερα ο σκηνοθέτης: «Για τα γυρίσματα δεν έκανα κάποια μελέτη για τα ρούχα της εποχής ή γι’ άλλα τέτοια στοιχεία. Δεν μ’ ενδιέφερε η συγκεκριμένη ιστορική περίοδος ούτε και η χρονική της απόσταση από το σήμερα. Ο σκοπός μου ήταν να παρουσιάσω έναν ύμνο στην επικράτηση της ψυχής επί της ζωής. Η επιλογή μου για τα γκρο πλάνα και τις ασυνήθιστες κοντινές λήψεις δεν ήταν τυχαία. Κάθε ένα πλάνο εξέφραζε τον χαρακτήρα και το πνεύμα του προσώπου που έδειχνε. Ο στόχος μου ήταν να μεταδώσω την αλήθεια και γι’ αυτό αγνόησα παντελώς κάθε είδους καλλωπισμό: έφθασα μάλιστα στο να απαγορεύσω στους ηθοποιούς να κάνουν έστω και ελάχιστη χρήση μακιγιάζ. Επίσης, έσπασα μια άλλη παράδοση: από την πρώτη ως την τελευταία σκηνή της ταινίας, όλες γυρίστηκαν με την φυσική σειρά. Ευτυχώς ο διευθυντής φωτογραφίας Rudolph Maté κατανόησε τις απαιτήσεις μου σχετικά με τα γκρο πλάνα και συνέβαλε πολύ στο να παρουσιάσω αυτά που απαιτούσα. Στο δε παίξιμο της Falconetti βρήκα αυτό που ζητούσα: την μετενσάρκωση της μάρτυρος Ζαν.»


Η κυριαρχία του γκρο πλάνου

Από τα πρώτα πλάνα της ταινίας συνειδητοποιούμε ότι δεν πρόκειται για μια «ιστορική» ταινία: δεν υπάρχει ούτε ένα γενικό πλάνο μιας μάχης. Όσο δε για τα μεσαία πλάνα ή τα πλάνα συνόλου, αυτά είναι ελάχιστα: σπανίως βλέπουμε ολόκληρα τα σώματα των ηθοποιών, ολόκληρα τα τραπέζια και τις πόρτες. Το κελί και η δικαστική αίθουσα δεν παρουσιάζονται σε πλάνα συνόλου, αλλά προσλαμβάνονται από το θεατή διαδοχικά, με βάση συνδέσεις (ρακόρ) οι οποίες τους προσδίδουν μια πραγματικότητα κάθε φορά κλειστή.

Με την απουσία των γενικών πλάνων ή των μεσαίων πλάνων, αυτό που απομένει είναι η απόλυτη κυριαρχία των γκρο πλάνων που γυρίζονται με βάση ασυνήθιστα καδραρίσματα. Ο σκηνοθέτης χρησιμοποιεί ακόμη και πλάνα που κόβουν την ενότητα του εικονιζομένου προσώπου: γκρο πλάνα με χείλη που ουρλιάζουν, με ξεδοντιασμένους καγχασμούς, κλπ. Τα «τμητικά» αυτά καδραρίσματα χρησιμοποιούνται μοναδικά για να υποδηλώσουν τις ασυνήθιστες γωνίες λήψης, οι οποίες δεν δικαιολογούνται πλήρως από τις απαιτήσεις της πλοκής ή της αντίληψης του θεατή.

Θα δούμε επίσης να χρησιμοποιούνται καδραρίσματα με πρόσωπα κομμένα οριζόντια, κάθετα ή διαγώνια, εγκάρσια. Θα δούμε ακόμη και οι κινήσεις των ηθοποιών να κόβονται στη μέση, οι συνδέσεις των κινήσεών τους να γίνονται συστηματικώς ψευδείς (faux raccords), σαν να έπρεπε να διασπαστούν κάποιες πραγματικές ή λογικές συνδέσεις. Συχνά μάλιστα το πρόσωπο της Ζαν παραμερίζεται στο κάτω μέρος της εικόνας, με αποτέλεσμα το γκρο πλάνο να παρασύρει ένα κομμάτι άσπρου σκηνικού, μια κενή ζώνη, ένα κομμάτι ουρανού, απ’ όπου η εκείνη αντλεί μοναδική έμπνευση.

Ο σκηνοθέτης προτιμά να απομονώνει κάθε πρόσωπο σε γκρο πλάνο, το οποίο όμως δεν «γεμίζει» ολόκληρο: η τοποθέτηση του προσώπου στα δεξιά ή στα αριστερά συνεπάγεται άμεσα μια δυνητική σύζευξη που δεν χρειάζεται πια να περνά από την πραγματική σύνδεση των προσώπων. Η σκηνοθετική αντίληψη του Dreyer επέτρεψε στα Πάθη να αναδυθούν με τρόπο εκστατικό, μέσω του προσώπου, της εξουθένωσής του, της αποστροφής του, της αναμέτρησής του με τα όρια!


Η απουσία της προοπτικής

Υπάρχει μια ακόμα ιδιαιτερότητα: ο σκηνοθέτης αποφεύγει να χρησιμοποιεί τις αντίστροφες γωνίες λήψης των πλάνων (εννοούμε εκείνες τις γωνίες λήψης στις οποίες το πλάνο του Α που βλέπει τον Β, ακολουθείται από ένα άλλο όπου ο Β βλέπει τον Α). Οι αντίστροφες γωνίες λήψης θα αποκαθιστούσαν, για κάθε πρόσωπο, μια πραγματική σχέση με κάποιο άλλο απέναντί του: το πρόσωπο θα αποτελούσε, κατά κάποιο τρόπο, μέρος σε μια ταινία-δράσης. Αυτό ήταν κάτι που ο σκηνοθέτης ήθελε οπωσδήποτε ν’ αποφύγει.

Αποτελούμενη, λοιπόν, από τέτοιου είδους λήψεις η ταινία οριοθετεί το κομμάτι εκείνο του συμβάντος που δεν αφήνεται να πραγματωθεί ενεργά σ’ ένα προκαθορισμένο περιβάλλον, ιστορικό ή άλλο.

Έχουμε πια φθάσει στον πυρήνα της μεγαλοφυΐας του Dreyer: αυτό που ο ίδιος ονόμαζε «ρέοντα γκρο πλάνα». Πρόκειται για μια συνεχόμενη κίνηση πλάνων, στα οποία απουσιάζει το βάθος και έχει καταργηθεί η προοπτική, η οποία θα προσέδιδε «ατμόσφαιρα» ιστορικής εποχής. Εξοβελίζοντας λοιπόν την προοπτική ο Dreyer αποθεώνει μια άλλη προοπτική καθαρά χρονική ή ακόμα και πνευματική: συνθλίβοντας την τρίτη διάσταση συσχετίζει άμεσα τον δισδιάστατο χώρο του πλάνου με το συναίσθημα και τα Πάθη, με το Χρόνο και το Πνεύμα.


Δύο διασταυρωνόμενα συμβάντα

Στην κατ’ εξοχήν συναισθηματική αυτή ταινία ενυπάρχει, βεβαίως, μια ιστορική βάση πραγμάτων: υπάρχουν οι κοινωνικοί ρόλοι και οι ατομικοί ή συλλογικοί χαρακτήρες με πραγματικές συνδέσεις μεταξύ τους, η Ζαν, ο επίσκοπος, οι δικαστές, το βασίλειο, ο λαός, κοντολογίς η Δίκη. Αλλά υπάρχει και κάτι ακόμα, που δεν είναι ούτε ακριβώς αιώνιο ούτε υπερ-ιστορικό. Αυτό που μπορεί να παρομοιαστεί με δύο παρόντα που διασταυρώνονται συνεχώς, από τα οποία το ένα συμβαίνει πάντα, αφού το άλλο επιτευχθεί.

Διατρέχουμε όλη την πορεία ενός ιστορικού συμβάντος, αλλά κατ’ αυτή την διαδρομή βρισκόμαστε μέσα στο άλλο συμβάν: το πρώτο έχει ενσαρκωθεί εδώ και καιρό, ενώ το δεύτερο συνεχίζει να εκφράζεται και μάλιστα να αναζητά την έκφρασή του μέσα στην ταινία. Το συμβάν είναι το ίδιο, ένα μέρος του οποίου περατώνεται βαθιά μέσα σε μια κατάσταση πραγμάτων, ενώ το άλλο δεν μπορεί να αναχθεί σε οποιαδήποτε τελείωση.

Το μυστήριο του παρόντος έγκειται στη διαφορά μεταξύ της Δίκης και των Παθών, που είναι ωστόσο αδιαχώριστα. Οι αιτίες της πλοκής καθορίζονται μέσα στην κατάσταση πραγμάτων, αλλά το ίδιο το συμβάν, το συναισθηματικό, το αιτιατό, υπερβαίνει τα αίτιά του και παραπέμπει αποκλειστικά σε άλλα αιτιατά. Όμως από τους ρόλους και τις καταστάσεις δεν θα διατηρηθεί παρά μόνο ό,τι χρειάζεται για να απελευθερωθεί το συναίσθημα.

Για τον σκηνοθέτη, το θέμα είναι από τη Δίκη να εξαχθούν τα Πάθη. Το θέμα είναι, από τα συμβάντα που βλέπουμε, να εξαχθεί αυτό το ανεξάντλητο και λαμπερό του κομμάτι, που υπερβαίνει την ίδια του την ενεργό πραγμάτωση, την ολοκλήρωσή του που η ίδια μένει για πάντα ανολοκλήρωτη.


* cinema.antifono [at] gmail.com πηγή: antifono.gr

Leave your comments

0
terms and condition.

Ελλάδα - Ιστορία - Γεωπολιτική

Η μολότωφ της Παράδοσής μας

Αντώνης Ανδρουλιδάκης

 

Όσο πιο τοπικό, τόσο και πιο παγκόσμιο! Ή σε σύγχρονα ελληνο-βρυξελ...

Φιλοσοφία - Επιστημολογία

Τα άκυρα επιxειρήματα και η οικονομία της σκέψης

Κατερίνα Δ. Χατζοπούλου

 

Ως άκυρα επιχειρήματα ονομάζεται μια μεγάλη σειρά από εσφαλμένα ή...

Κοινωνία - Οικονομία 

Μια τέλεια μηδενιστική παράσταση

Γιώργος Μάλφας

 
Τα όσα τραγελαφικά συνέβησαν πρόσφατα στις ορκωμοσίες των νέων δημοτικών κ...
 

Περί Τεχνών

Ευδιάκριτη χάραξη πορείας (Ο ποιητής Γιώργος Αναγνωστόπουλος)

Σπύρος Γεωργίου

 

Ο Γιώργος Αναγνωστόπουλος γεννήθηκε το 1948 και πέθανε το 2009 μετά από μ...

Θεολογία - Θρησκειολογία

Δήμητρα και Ζαχαρίας

 Γιώργος Ντόκος

 

 

Η Ελευσίνα κρατά πάντα κάτι κρυφό

 γι΄ αυτούς που θα την επισκεφθού...

Κοσμολογία - Διαδίκτυο - Χάος

Όταν η γη πετύχαινε εξάρες!

Βασίλης Πετρουλέας*

 

"Η μεγάλη Έκρηξη, η κοσμική σκόνη, η βαρύτητα, η πυρηνική σύντηξη, οι...

Βιολογία - Ψυχολογία - Εγκέφαλος

Καταδικασμένοι στην ανελευθερία;

Κωνσταντίνος Χρ. Σπίγγος*  

 

Η ελευθερία της βούλησης είναι κατά πολύ περισσότερο φιλοσοφι...

Επιστήμη vs Θρησκεία 

Ο λόγος και η πίστη*

 Σπύρος Κυριαζόπουλος*

 

Ὅπως καί ἄν ὀνομάζεται σήμερα ὁ λόγος περί Θεοῦ, εἴτε Ἐπιστήμη, εἴ...

Τρόπος ζωής - Ανθρώπινες σχέσεις

Συνέντευξη τού Δ. Σαββόπουλου στον Ά.Δαβαράκη, το 1983, για τον «Ταχυδρόμο»

Με τα «Τραπεζάκια Εξω», τον καινούργιο του δίσκο που είναι και η μεγαλύτερη εμπορική του επιτυχ...

 

Powered by Joomlamaster.org.uatogether with Joomstudio.com.ua

Εισάγετε έγκυρο email για να λαμβάνετε την εβδομαδιαία αντιφωνική επισκόπηση
Η στιχουργός Λίνα Νικολακοπούλου και ο δημοσιογράφος Μάκης Προβατάς συζήτησαν, την Κυριακή 26 Νοεμβρίου 2012 στο Gazarte με τον συγγραφέα και καθηγητή Πολιτισμού και Επικοινωνίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, Βασίλη Καραποστόλη με αφορμή το τελευταίο του βιβλίο Η εποχή της όρεξης: Ακολουθώντας τα ίχνη...
Βασιλική Τσακίρη Ο Θεός ως παράδοξο στη σκέψη του Κίρκεγκωρ Αναντίρρητα, η φιλοσοφία της ύπαρξης του Κίρκεγκωρ είναι αδιάρρηκτα συνδεδεμένη με τηv αδιάλειπτη προσπάθεια του φιλοσόφου να σκιαγραφήσει το ευρύτερο δυνατό φάσμα των σχέσεων Θεού και ανθρώπου. Ο Θεός για τον...
Φιλοσοφία και Κοσμολογία- Επιστημονικό Συμπόσιο Δ΄Συνεδρία : Tο Κοσμολογικό Ζήτημα: Φιλοσοφικοί Προβληματισμοί Πέμπτη 8 Μαρτίου 2012 Άρης Δακανάλης, Φυσικός, Μ.Sc. Φιλοσοφίας και Αστροφυσικής Ανθρωπική αρχή και κοσμολογία
Περσεφωνη Ζιωγα
Καταπληκτικό άρθρο! Γροθιά στο στομαχι και βαλσαμο στις πληγές..Θα πρότεινα να τυπωθεί σε ...προκήρυ...
Νατάσα Κεσμέτη
Τί ἀνοιχτόμυαλα καί κυρίως ἀνοιχτόκαρδα πού κάνετε τίς συνδέσεις χωρίς νά ὑποτάσσετε τά μέν στά δέ κ...
Μια παρατήρηση
Εξαιρετικά ενδιαφέρον το κείμενο, ειδικά το τμήμα του "Η σχέση Ελληνισμού-Τουρκισμού>, Μια παρατή...
Άλκηστη Αλεξίου
Ευχαριστώ το "Αντίφωνο" για αυτή την εκπληκτική συνέντευξη. Παρακολουθώ τα τελευταία δυο χρόνια τον ...
Γιάννης Μοσχάκης
Μια εξαιρετική συζήτηση του Θεοφάνη Τάση με τον Θεοδόση Τάσιο για την σχέση των φιλοσόφων με την δημ...
Ξενοφών Βουρλιώτης
Σημαντικότατο κείμενο του κυρίου Χάρη Φεραίου, (μαθηματικού μυαλού, μετράει, εν προκειμένω...) που τ...
Η ιδιότητα του δασκάλου ως άσκηση στην ανθρώπινη σχέση. Η σημασία της φιλοσοφίας. Η ιδιότητα του συγγραφέα. Η συγγραφή βιβλίων αλλά και η παρέμβαση στο πολιτικό γίγνεσθαι διά της επιφυλλιδογραφίας. Η κυρίως πατρίδα: Η Ελλάδα όχι σαν τόπος αλλά σαν τρόπος του βίου. Η λογοτεχνία όχι ως δικαίωση της...
Το 2009 ανακηρύχθηκε εκτός απο Έτος Αστρονομίας και Έτος Δαρβίνου.Πριν από 150 χρόνια, ο Κάρολος Δαρβίνος πρότεινε την υπόθεση ότι όλοι οι ζωντανοί οργανισμοί του πλανήτη κατάγονται από έναν κοινό πρόγονο, τον οποίο οι επιστήμονες ονομάζουν σήμερα Luca (Last Universal Common Ansestor, Τελευταίος...
Η κ. Eλένη Γλύκατζη-Αρβελέρήταν καλεσμένη την Κυριακή 13 Ιανουαρίου 2013 στὴν εκπομπή "Έχει Γούστο", της ΝΕΤ, και μίλησε για την ελληνικὴ περιπέτεια σε περίοδο κρίσης χωρίς παιδεία και πολιτισμό. Αναφέρθηκε στην εικόνα της Ελλάδας και των Ελλήνων στην Γαλλία, τα αδιέξοδα των νέων, τόνισε ότι το...