Πρωτοσέλιδα

Η Νύχτα της Γεσθημανής Ματθαίος 26, 36-46.

Aλέξανδρος Κοσματόπουλος

«Τότε έρχεται μετ’ αυτών ο Ιησούς εις χωρίον λεγόμενον Γεθσημανή, και λέγει τοις μαθηταίς· καθίσατε αυτού έως ου απελθών προσεύξομαι εκεί. Και παραλαβών τον Πέτρον και τους υιούς Ζεβεδαίου ήρξατο λυπείσθαι και αδημονείν. Τότε λέγει αυτοίς ο Ιησούς· περίλυπός εστιν η ψυχή μου έως θανάτου· μείνατε ώδε και γρηγορείτε μετ’ εμού. Και προελθών μικρόν έπεσεν επί πρόσωπον αυτού προσευχόμενος και λέγων· πάτερ μου, ει δυνατόν εστι, παρελθέτω απ’ εμού το ποτήριον τούτο· πλην ουχ ως εγώ θέλω, αλλ’ ως συ. Και έρχεται προς τους μαθητάς και ευρίσκει αυτούς καθεύδοντας, και λέγει τω Πέτρω· ούτως ουκ ισχύσατε μίαν ώραν γρηγορήσαι μετ’  εμού; Γρηγορείτε και προσεύχεσθε, ίνα μη εισέλθητε εις πειρασμόν. Το μεν πνεύμα πρόθυμ...

Απομάκρυνση και πίστη

Ολιβιέ Κλεμάν

 

Ο δεσμός «πίστεως» ανάμεσα σ' έναν άνδρα και μια γυναίκα πέρα από κάθε σαρκικό «έχειν» και κάθε κοινωνικό κομφορμισμό, φανερώνεται στην...

ΠΕΡΙΜΕΝΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΑΝΑΣΤΑΣΗ: Χρήστος Γιανναράς

Στη σειρά εκπομπών της ΕΤ1 "Περιμένοντας την Ανάσταση", παραγωγής  1987  με  σκηνοθέτη το Νίκο Φατούρο, ο  Χρήστος Γιανναράς  αναφέρεται στο Θείο Δράμα της...

Σταυροαναστάσιμοι Βηματισμοὶ

π. Κωνσταντίνος Ν. Καλλιανὸς

 

Mὲ κορυφαῖες θέσεις ποιμαντικοῦ, σωτηριολογικοῦ καὶ άνθρωπολογικοῦ ἐνδιαφέροντος ἡ Ἐκκλησία μᾶς ἀνοίγει καὶ ἐφέτος τὴν Ὡ...

Γλυκύ μου έαρ

Μια εκπομπή που ετοίμασε ο Μίμης Πλέσσας, τη δεκαετία του ’90, για την τηλεόραση του Antena.

 
Ο Λάκης Παπάς, ο Ηλίας Κλωναρίδης, η Κρίστυ Στασινοπούλο...

Μηνάς Γρηγοράτος *

Στο ένθετο για τον κλασσικό κινηματογράφο, στο οποίο προβάλλουμε σκηνές από ταινίες που φέρουν την προσωπική δημιουργική οπτική των σκηνοθετών τους, σειρά έχει η ταινία Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΜΕ ΤΗΝ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΗ ΜΗΧΑΝΗ σε σκηνοθεσία Dziga Vertov, μια πρωτοποριακή ταινία του 1929 (χωρίς ηθοποιούς, σκηνικά και σενάριο), γυρισμένη με εικόνες από την καθημερινή ζωή στην προσταλινική Ουκρανία.

Dziga Vertov: MAN WITH A MOVIE CAMERA (1929) from cinema.antifono on Vimeo.

Η ταινία αυτή αποτελεί τον πρόδρομο των ταινιών cinéma vérité των δεκαετιών του 1960 και εφεξής. Ο δημιουργός της Denis Kaufman (υπό το ψευδώνυμο Dziga Vertov) στηρίχτηκε πάνω στο δημιουργικό μοντάζ της E. Svilova (μετέπειτα συζύγου του) και στις χιλιάδες λήψεις που έκανε ο αδελφός του Mikhail Kaufman. Οι τρεις αυτοί θεωρητικοί του «σινεμά-αλήθεια» απέρριπταν τα γυρίσματα μέσα σε στούντιο, τους ηθοποιούς και τα δράματα του αφηγηματικού κινηματογράφου και επεδίωκαν την ριζική εκκαθάριση της φιλμικής γλώσσας, την πλήρη αυτονόμησή της από το θέατρο και τη λογοτεχνία.

Σε δοκίμιο της εποχής εκείνης γραμμένο από τον Vertov διαβάζουμε: «Όλοι μας νοιώθουμε ότι μέσω του ντοκιμαντέρ μπορούμε να δημιουργήσουμε ένα νέο είδος τέχνης. Όχι μόνο μιας τέχνης του ντοκιμαντέρ ή των χρονικών, αλλά μάλλον μιας τέχνης βασισμένης σε εικόνες: νοιώθουμε ότι μπορούμε να συμβάλλουμε στην δημιουργία μιας αρθρογραφίας μέσω εικόνων». Για το σινεμά-αλήθεια του Vertov ο κινηματογράφος πρέπει να φιλμάρει την «ζωή όπως είναι», την «ζωή σε απροσδόκητη σύλληψη». Αυτό σημαίνει, είτε να καταγράφει την ζωή χωρίς την παρουσία της κάμερας μέσα της, είτε να καταγράφει την ζωή ενόσω η παρουσία της κάμερας την αιφνιδιάζει και την προκαλεί.

Σ’ ένα άλλο κείμενό του διαβάζουμε: «Ως φυσιολογική κατάληξη των πειραματισμών που είχαμε δοκιμάσει στις προηγούμενες ταινίες kino-pravda (σινεμά-αλήθεια), επιτύχαμε στην ταινία Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΜΕ ΤΗΝ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΗ ΜΗΧΑΝΗ να μην χρειάζεται να παρεμβάλλουμε μέσα στη ροή της ταινίας ούτε έναν γραμμένο μεσότιτλο. Η ταινία μας αυτή δεν αναπαριστά απλά και μόνο το πρακτικό αποτέλεσμα των αντιλήψεών μας για τον κινηματογράφο, αλλά είναι, επίσης, μια θεωρητική παρουσίασή τους επί της οθόνης. Γι’ αυτό και προκάλεσε, παντού όπου προβλήθηκε, τόσες πολλές θεωρητικές συζητήσεις. Μερικοί λένε ότι η ταινία μας ήταν ένα πείραμα οπτικής μουσικής, ένα οπτικό κονσέρτο. Άλλοι είδαν την ταινία με όρους υψηλών μαθηματικών του μοντάζ, κι άλλοι είπαν ότι δεν ήταν η ζωή όπως είναι αλλά η ζωή όπως αυτοί δεν την βλέπουν, κλπ. Στην πραγματικότητα, η ταινία μας είναι το σύνολο των γεγονότων που καταγράφηκαν σε φιλμ, ή, αν θέλετε, όχι απλά το σύνολο αλλά το προϊόν ανώτερων μαθηματικών των γεγονότων. Καθένα ξεχωριστό είδος ή καθένας παράγοντας είναι ένα ξεχωριστό μικρό έγγραφο, που έχει συνδεθεί το ένα με το άλλο, έτσι ώστε από την μία πλευρά, η ταινία να αποτελείται μόνο από αυτούς τους συνδέσμους μεταξύ σημαινόντων κομματιών που συμπίπτουν με τους οπτικούς συνδέσμους. Με αποτέλεσμα, από την άλλη πλευρά, αυτοί οι σύνδεσμοι να μην έχουν πια ανάγκη τους μεσότιτλους. Το τελικό άθροισμα όλων αυτών των συνδέσμων αναπαριστά, συνεπώς, ένα οργανικό όλον. Το σύνθετο αυτό πείραμα, του οποίου την επιτυχία παραδέχεται η πλειοψηφία όσων εξέφρασαν οποιαδήποτε άποψη για την ταινία, μας απελευθερώνει, πρώτα από όλα, από την κηδεμονία της λογοτεχνίας και του θεάτρου και μας φέρνει πρόσωπο με πρόσωπο με την 100% καθαρή κινηματογραφία. Κατά δεύτερον, αντιπαραθέτει ριζικά την ζωή όπως είναι (αυτήν που είναι ιδωμένη μέσα από το βοηθούμενο μάτι της κάμερας), προς την ζωή όπως είναι, αυτήν που είναι ιδωμένη από το ατελές ανθρώπινο μάτι.»

Ήταν φυσικό, μια τέτοια ταινία να ταράξει τα νερά του βωβού κινηματογράφου, την εποχή μάλιστα που κυριαρχούσαν όχι μόνον οι αφηγηματικοί φιλμικοί κώδικες της Δύσης, αλλά και αυτοί των μεγάλων σοβιετικών δημιουργών. Την εποχή εκείνη ο Eisenstein είχε ήδη παρουσιάσει τις ταινίες ΑΠΕΡΓΙΑ, ΘΩΡΗΚΤΟ ΠΟΤΕΜΚΙΝ, ΟΚΤΩΒΡΗΣ, ο Dovzhenko την ταινία ΟΠΛΟΣΤΑΣΙΟ, και ο Pudovkin τη ΜΑΝΑ και ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΠΕΤΡΟΥΠΟΛΗΣ.


Το ντοκιμαντέρ ως πρώτη ύλη

Η πρωτοτυπία του Vertov σε σχέση με τους τρεις αυτούς, σύγχρονούς του, πρωτοπόρους σκηνοθέτες της σοβιετικής σχολής έγκειται στο ότι παρουσιάζει τον άνθρωπο παρόντα μέσα στη Φύση, μέσα στις πράξεις και τα πάθη του, μέσα στη ζωή του. Όμως, βαθύτεροι λόγοι ωθούσαν τον Vertov να χρησιμοποιεί ως πρώτη ύλη το ντοκιμαντέρ και τα επίκαιρα, και να απορρίπτει την ένταξη της φύσης μέσα στην σκηνοθεσία και στο σενάριο δράσης. Μηχανές ή τοπία, κτίρια ή άνθρωποι, ελάχιστη σημασία είχαν γι’ αυτόν: καθένα από αυτά, ακόμα και η πιο γοητευτική χωριάτισσα ή το πιο συγκινητικό παιδί, εμφανίζονται ως ένα υλικό σύστημα σε αέναη αλληλεπίδραση. Ήταν καταλύτες, μετατροπείς, μετασχηματιστές, δέκτες και πομποί κινήσεων, των οποίων ο Vertov άλλαζε την ταχύτητα, την κατεύθυνση και την τάξη, καθιστώντας δυνατή την εξέλιξη της ύλης προς καταστάσεις λιγότερο πιθανές, πραγματοποιώντας αλλαγές δυσανάλογες με τις ιδιαίτερες διαστάσεις τους.

Αυτό δεν σημαίνει ότι ο Vertov έβλεπε τα όντα ως μηχανές. Μάλλον έβλεπε ότι «οι μηχανές είχαν επίσης καρδιά και κινούνταν, σείονταν, αναπηδούσαν και φεγγοβολούσαν» με διαφορετικές κινήσεις και υπό διαφορετικές συνθήκες αλλά πάντα σε αλληλεπίδραση μεταξύ τους. Εκείνο που προείχε γι’ αυτόν ήταν η μετάβαση από μια τάξη πραγμάτων που καταρρέει σε μια άλλη που πίστευε ότι οικοδομούνταν τότε. Ωστόσο, ανάμεσα σε δύο συστήματα ή τάξεις πραγμάτων, ανάμεσα σε δύο κινήσεις, υπάρχει αναγκαστικά το μεταβλητό διάστημα. Στον Vertov, το διάστημα της κίνησης είναι η αντίληψη, η ματιά, το μάτι. Μόνο που δεν πρόκειται για το τελείως ακίνητο μάτι του ανθρώπου, αλλά για το μάτι της κάμερας, δηλαδή ένα μάτι μέσα στην ύλη.

 

Η δική του διαλεκτική

Ο συσχετισμός μιας μη ανθρώπινης ύλης και ενός υπερανθρώπινου ματιού ανήκει ξεκάθαρα στη διαλεκτική, αφού άλλωστε ταυτίζει την κοινότητα της ύλης και την κοινοκτημοσύνη του ανθρώπου. Και το ίδιο το μοντάζ προσαρμόζει αδιάκοπα τόσο τους μετασχηματισμούς της κίνησης στο υλικό σύμπαν, όσο και το διάστημα της κίνησης στο μάτι της κάμερας: αυτό σημαίνει ρυθμός.

Οφείλουμε να παρατηρήσουμε ότι, μέσα στην ταινία, το μοντάζ υπάρχει παντού.

• πριν από το γύρισμα, στην επιλογή του υλικού δηλαδή στα κομμάτια της ύλης (στα γεγονότα που φιλμάριζε) που πρόκειται αργότερα μέσα στην ταινία να τεθούν σε αλληλεπίδραση και που ορισμένες φορές βρίσκονται σε μεγάλη απόσταση μεταξύ τους, αυτό που ονόμαζε: «η ζωή όπως είναι».

• στα διαστήματα που η κάμερα-μάτι καταλαμβάνει στη διάρκεια των γυρισμάτων (ο οπερατέρ που παρακολουθεί, τρέχει, μπαινοβγαίνει, με δυο λόγια: η ζωή μέσα στην ταινία).

• μετά το γύρισμα, αρχικά στην αίθουσα του μοντάζ όπου αντιπαραβάλλονται το υλικό και η λήψη (η ζωή της ταινίας), και κατόπιν στους θεατές που συγκρίνουν την ζωή στην ταινία και την ζωή όπως είναι.

Τα τρία αυτά επίπεδα εμπνέουν όλο ο προηγούμενο έργο του Vertov, αλλά σ’ αυτήν την ταινία καταδεικνύεται αριστοτεχνικά η συνύπαρξή τους.

Για όλους τους Σοβιετικούς κινηματογραφιστές η διαλεκτική δεν ήταν μια σκέτη λέξη. Ήταν συγχρόνως η πρακτική και η θεωρία του μοντάζ. Ωστόσο, ενώ οι τρεις άλλοι (Eisenstein, Dovzhenko, Pudovkin) χρησιμοποιούσαν την διαλεκτική για να μετασχηματίσουν την οργανική σύνθεση των εικόνων, ο Vertov έβρισκε στη διαλεκτική τα μέσα για να την εγκατέλειψε! Γι’ αυτό, κατηγορούσε τους ανταγωνιστές του ότι ακολουθούσαν τυφλά τον Griffith, ότι μιμούνταν τον αμερικανικό κινηματογράφο. Σύμφωνα με τον Vertov, η διαλεκτική όφειλε να εγκαταλείψει μια Φύση που παρουσιαζόταν ακόμα υπερβολικά οργανική και έναν Άνθρωπο που αβασάνιστα παρουσιαζόταν παθητικός. Φρόντιζε λοιπόν ώστε το διάστημα της κίνησης να συγχέεται με ένα μάτι μέσα στην ύλη, την κάμερα.


Από εκεί και πέρα, με την έλευση του σοσιαλιστικού ρεαλισμού, η επίσημη σοβιετική κριτική θα πάψει να τον κατανοεί. Όμως, ο Vertov κατάφερε με τον ΑΝΘΡΩΠΟ ΜΕ ΤΗΝ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΗ ΜΗΧΑΝΗ να φτάσει μέχρι τέλους μια εγγενή συζήτηση της διαλεκτικής την οποία θα συνέχιζαν οι σκηνοθέτες του cinéma vérité, όχι μόνον αλλού αλλά και πολύ αργότερα.

* cinema.antifono [at] gmail.com πηγή: antifono.gr

Leave your comments

0
terms and condition.

Ελλάδα - Ιστορία - Γεωπολιτική

Φ. Σχοινᾶς: Ἀθηναϊκή Δημοκρατία καί Ρωμαϊκή res publica

Φώτης Σχοινᾶς

 
Προτοῦ προχωρήσουμε στήν ἀντιπαραβολή τοῦ Ἀθηναϊκοῦ καί το...

Φιλοσοφία - Επιστημολογία

Είναι και χώρος

Κώστας Βραχνός

 

Περιδιαβάζοντας ο συντάκτης του παρόντος κειμένου στη βιβλιοθήκη του σπιτι...

Κοινωνία - Οικονομία 

Το “γνώθι σαυτόν” άλλοτε και σήμερα

Νίκη Καλτσόγια-Τουρναβίτη 

 

«Γνώθι σαυτόν»,  ήταν το αρχαίο απόφθεγμα  που αποδίδεται...

 

Περί Τεχνών

Η δημιουργική συνέχεια

Ἄγγελος Καλογερόπουλος

 
Ἤτανε μιὰ φορὰ κι ἕναν καιρὸ ἡ δεκαετία τοῦ ’80 καὶ οἱ νέοι τῆς ἐπ...

Θεολογία - Θρησκειολογία

Συζήτηση: Η Θεολογία της Απελευθέρωσης

Η Θεολογία της Απελευθέρωσης,  Τετάρτη 26 Mαρτίου 2014, Πολυχώρος της Ανοιχτής Πόλης 

Ομιλητέ...

Κοσμολογία - Διαδίκτυο - Χάος

Κοσμικός πληθωρισμός, και βαρυτικά κύματα: Τα πρόσφατα αποτελέσματα του πειράματος BICEP 2

Ιωάννης Π. Ζώης

 

Η Θεωρία της Μεγάλης Έκρηξης (ΘΜΕ, Big Bang Theory) αποτελεί σήμερα την κ...

Βιολογία - Ψυχολογία - Εγκέφαλος

Σ. Μανουσέλης: Πώς ο εγκέφαλος δημιουργεί τις τέχνες

Σπύρος Μανουσέλης

 
ΟΡΑΣΗ IΙΙ: Η νευροαισθητική και οι βιολογικές ρίζες του ωραίου
 
Θα...

Επιστήμη vs Θρησκεία 

π. Δημήτριος Μπαθρέλλος: πίστη και γνώση

Η εκπομπή του Ρ/Σ: «Το τραπέζι της Κυριακής» που παρουσιάζουν ο Πορφύριος Νταλιάνης Δρ θεολο...

Τρόπος ζωής - Ανθρώπινες σχέσεις

M. Σπυροπούλου: Γυναίκες-μήτρες ή άνδρες με τακούνια;

Μαριαλένα Σπυροπούλου*

 

Την Τετάρτη το βράδυ ήμουν καλεσμένη σε ένα κλειστό δείπνο που διο...

 

Powered by Joomlamaster.org.uatogether with Joomstudio.com.ua

Εισάγετε έγκυρο email για να λαμβάνετε την εβδομαδιαία αντιφωνική επισκόπηση
Συζήτηση στην εκπομπή "Ανιχνεύσεις" για "Ανθρώπινα Πάθη, Φιλοσοφία και Θρησκεία" την Μεγάλη Τετάρτη του 2008. Συμμετέχουν ο Χρήστος Γιανναράς, ο π. Νικόλαος Λουδοβίκος, και η Bασιλική Τζότζολα. www.Antifono.gr
Στο 2ο επεισόδιο της σειράς «ΠΕΡΙΜΕΝΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΑΝΑΣΤΑΣΗ» (ΕΤ 1) παραγωγής 1987 με σκηνοθέτη το Νίκο Φατούρο ο Μητροπολίτης πρώην Κισσάμου & Σελίνου Ειρηναίος αναφέρεται στο νόημα των Παθών της Μεγάλης Εβδομάδας και στο περιεχόμενο της Μεγάλης Τρίτης (την αμαρτία ως αστοχία, την μετάνοια την...
Η περιδιάβαση ενός Γάλλου, του Jean-Francois Colosimo, στους τόπους όπου η ψαλτική τέχνη αναπέμπεται κατά τους τρόπους των ανατολικών χριστιανικών Εκκλησιών. Με αφίξεις στην Ελλάδα, στη Συρία, στο Λίβ
Μια αντιπροσωπευτική διαδρομή στις κυριώτερες ζωγραφικές αποδόσεις σκηνών του θείου Πάθους, μέσα στα πλαίσια -- κυρίως -- των δυτικών εικαστικών πειραματισμών. Πρόκειται για μια εσωτερική παραγωγή, του 1994, εκ μέρους της δημόσιας τηλεόρασης -- η οποία, ας σημειώσουμε, δεν έχει πάντως περιληφθεί...
Γιάννης Τοπαλίδης
Ένας ανεπανάληπτος δάσκαλος!!! Η πρώτη μου επαφή με τη θεολογία... Το Πάσχα του 1987. Τελειώνοντας τ...
Διονύσης Σκλήρης
Πολύ ενδιαφέρουσα η συζήτηση περί έρωτος και αγάπης. Καλό είναι, νομίζω, να κάνουμε μια διάκριση. Αφ...
Γιώργος Καστρινάκης
Να διαλεχθούμε ασφαλώς – μα και να κατανοούμε ό,τι λέμε Αυτό που ιδίως χάρηκα σε τούτο το βίντεο, ό...
Αντώνης Παπαβασιλείου
ΓΙΩΡΓΟΣ Π.
Ήταν μαγικό κείμενο και από τα καλύτερα που έχεις γράψει μέχρι στιγμής
Γιωργος Μαντιλας
Αγαπητοι νεοελληνες ολες οι θεωριες βασιμες και καλες......ομως αυτοι που -οριζουν- τον πλανητη αλλ...
Παύλος Κλιματσάκης
Aγαπητέ κ. Αναγνώστου, νομίζω ότι αγγίζετε ένα πολύ μεγάλο θέμα, το οποίο δεν μπορώ να θίξω απλά σε ...