Πρωτοσέλιδα

Προσχέδιο Διαχείρισης Κρίσεων: Αναζητώντας ένα νέο «παράδειγμα»

Mανώλης Ροζάκης

 
1 Εισαγωγή
Το εν λόγω κείμενο επιχειρεί μία πρώτη εισαγωγική δοκιμή και έκθεση σε δημόσιο διάλογο, με στόχο τη συγγραφή ενός βιβλίου, με πιό αναλυτική δομή και περιεχόμενο. Ειδικότερα, επιδιώκει να συνθέσει και να συνδέσει τη φιλοσοφία με την επιστήμη και την πολιτική, στο αντικείμενο το οποίο αποτελεί και τον βασικό ερωτηματικό τους «κίνδυνο»: την κρίση και τη διαχείρισή της.
Δηλαδή, τη διαχείριση της κρίσης, τη διαχείριση των αποφάσεων που πρέπει να αναλαμβάνουμε σε κάθε περίσταση, και ιδιαίτερα σε κάθε «κρίσιμη» περίσταση. Το μόνον σίγουρο είναι ότι δεν είμαστε σε θέση να γνωρίζουμε τις ακριβείς επιπτώσεις τόσο των πράξεων όσο και των παραλείψεών...
π. Νικόλαος Λουδοβίκος: Ψυχανάλυση και Ορθόδοξη Θεολογία

Ο  π. Νικόλαος Λουδοβίκος τόνισε ότι η ψυχανάλυση έχει τις ρίζες της στον τρόπο με τον οποίο ο δυτικός πολιτισμός είδε τον κόσμο και τον άνθρωπο. Μίλησε γι...

NOIRCEUR-SUR-LA-LYS (μαυρίλα-στον-κρίνο)*

Απόστολος Ζιώγας

  ‘’Την ποίηση όπως τις γυναίκες/μόνο στην απειλή της εγκατάλειψης/την αγαπάμε’’

Τίτος Πατρίκιος

 

Σε άρθρο του ο καθηγητής Βιοχημ...

π. Βασίλειος Γοντικάκης: Αναζητώντας το νόημα

Ο άνθρωπος ζητάει ένα πράγμα, «ίνα μη αποθάνει», κι αυτό που δίδει η Εκκλησία είναι η αθανασία, η ζωή η αιώνιος. Δεν βλέπετε, κι ένα ποντίκι όταν πιαστεί σ...

Καταδικασμένοι στην ανελευθερία;

Κωνσταντίνος Χρ. Σπίγγος*  

 

Η ελευθερία της βούλησης είναι κατά πολύ περισσότερο φιλοσοφική παρά νευροεπιστημονική έννοια, που έχει να κάνει με την υ...

Μηνάς Γρηγοράτος *

Στο ένθετο για τον κλασσικό κινηματογράφο, στο οποίο προβάλλουμε σκηνές από ταινίες που φέρουν την προσωπική δημιουργική οπτική των σκηνοθετών τους, σειρά έχει η ταινία Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΜΕ ΤΗΝ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΗ ΜΗΧΑΝΗ σε σκηνοθεσία Dziga Vertov, μια πρωτοποριακή ταινία του 1929 (χωρίς ηθοποιούς, σκηνικά και σενάριο), γυρισμένη με εικόνες από την καθημερινή ζωή στην προσταλινική Ουκρανία.

Dziga Vertov: MAN WITH A MOVIE CAMERA (1929) from cinema.antifono on Vimeo.

Η ταινία αυτή αποτελεί τον πρόδρομο των ταινιών cinéma vérité των δεκαετιών του 1960 και εφεξής. Ο δημιουργός της Denis Kaufman (υπό το ψευδώνυμο Dziga Vertov) στηρίχτηκε πάνω στο δημιουργικό μοντάζ της E. Svilova (μετέπειτα συζύγου του) και στις χιλιάδες λήψεις που έκανε ο αδελφός του Mikhail Kaufman. Οι τρεις αυτοί θεωρητικοί του «σινεμά-αλήθεια» απέρριπταν τα γυρίσματα μέσα σε στούντιο, τους ηθοποιούς και τα δράματα του αφηγηματικού κινηματογράφου και επεδίωκαν την ριζική εκκαθάριση της φιλμικής γλώσσας, την πλήρη αυτονόμησή της από το θέατρο και τη λογοτεχνία.

Σε δοκίμιο της εποχής εκείνης γραμμένο από τον Vertov διαβάζουμε: «Όλοι μας νοιώθουμε ότι μέσω του ντοκιμαντέρ μπορούμε να δημιουργήσουμε ένα νέο είδος τέχνης. Όχι μόνο μιας τέχνης του ντοκιμαντέρ ή των χρονικών, αλλά μάλλον μιας τέχνης βασισμένης σε εικόνες: νοιώθουμε ότι μπορούμε να συμβάλλουμε στην δημιουργία μιας αρθρογραφίας μέσω εικόνων». Για το σινεμά-αλήθεια του Vertov ο κινηματογράφος πρέπει να φιλμάρει την «ζωή όπως είναι», την «ζωή σε απροσδόκητη σύλληψη». Αυτό σημαίνει, είτε να καταγράφει την ζωή χωρίς την παρουσία της κάμερας μέσα της, είτε να καταγράφει την ζωή ενόσω η παρουσία της κάμερας την αιφνιδιάζει και την προκαλεί.

Σ’ ένα άλλο κείμενό του διαβάζουμε: «Ως φυσιολογική κατάληξη των πειραματισμών που είχαμε δοκιμάσει στις προηγούμενες ταινίες kino-pravda (σινεμά-αλήθεια), επιτύχαμε στην ταινία Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΜΕ ΤΗΝ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΗ ΜΗΧΑΝΗ να μην χρειάζεται να παρεμβάλλουμε μέσα στη ροή της ταινίας ούτε έναν γραμμένο μεσότιτλο. Η ταινία μας αυτή δεν αναπαριστά απλά και μόνο το πρακτικό αποτέλεσμα των αντιλήψεών μας για τον κινηματογράφο, αλλά είναι, επίσης, μια θεωρητική παρουσίασή τους επί της οθόνης. Γι’ αυτό και προκάλεσε, παντού όπου προβλήθηκε, τόσες πολλές θεωρητικές συζητήσεις. Μερικοί λένε ότι η ταινία μας ήταν ένα πείραμα οπτικής μουσικής, ένα οπτικό κονσέρτο. Άλλοι είδαν την ταινία με όρους υψηλών μαθηματικών του μοντάζ, κι άλλοι είπαν ότι δεν ήταν η ζωή όπως είναι αλλά η ζωή όπως αυτοί δεν την βλέπουν, κλπ. Στην πραγματικότητα, η ταινία μας είναι το σύνολο των γεγονότων που καταγράφηκαν σε φιλμ, ή, αν θέλετε, όχι απλά το σύνολο αλλά το προϊόν ανώτερων μαθηματικών των γεγονότων. Καθένα ξεχωριστό είδος ή καθένας παράγοντας είναι ένα ξεχωριστό μικρό έγγραφο, που έχει συνδεθεί το ένα με το άλλο, έτσι ώστε από την μία πλευρά, η ταινία να αποτελείται μόνο από αυτούς τους συνδέσμους μεταξύ σημαινόντων κομματιών που συμπίπτουν με τους οπτικούς συνδέσμους. Με αποτέλεσμα, από την άλλη πλευρά, αυτοί οι σύνδεσμοι να μην έχουν πια ανάγκη τους μεσότιτλους. Το τελικό άθροισμα όλων αυτών των συνδέσμων αναπαριστά, συνεπώς, ένα οργανικό όλον. Το σύνθετο αυτό πείραμα, του οποίου την επιτυχία παραδέχεται η πλειοψηφία όσων εξέφρασαν οποιαδήποτε άποψη για την ταινία, μας απελευθερώνει, πρώτα από όλα, από την κηδεμονία της λογοτεχνίας και του θεάτρου και μας φέρνει πρόσωπο με πρόσωπο με την 100% καθαρή κινηματογραφία. Κατά δεύτερον, αντιπαραθέτει ριζικά την ζωή όπως είναι (αυτήν που είναι ιδωμένη μέσα από το βοηθούμενο μάτι της κάμερας), προς την ζωή όπως είναι, αυτήν που είναι ιδωμένη από το ατελές ανθρώπινο μάτι.»

Ήταν φυσικό, μια τέτοια ταινία να ταράξει τα νερά του βωβού κινηματογράφου, την εποχή μάλιστα που κυριαρχούσαν όχι μόνον οι αφηγηματικοί φιλμικοί κώδικες της Δύσης, αλλά και αυτοί των μεγάλων σοβιετικών δημιουργών. Την εποχή εκείνη ο Eisenstein είχε ήδη παρουσιάσει τις ταινίες ΑΠΕΡΓΙΑ, ΘΩΡΗΚΤΟ ΠΟΤΕΜΚΙΝ, ΟΚΤΩΒΡΗΣ, ο Dovzhenko την ταινία ΟΠΛΟΣΤΑΣΙΟ, και ο Pudovkin τη ΜΑΝΑ και ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΠΕΤΡΟΥΠΟΛΗΣ.


Το ντοκιμαντέρ ως πρώτη ύλη

Η πρωτοτυπία του Vertov σε σχέση με τους τρεις αυτούς, σύγχρονούς του, πρωτοπόρους σκηνοθέτες της σοβιετικής σχολής έγκειται στο ότι παρουσιάζει τον άνθρωπο παρόντα μέσα στη Φύση, μέσα στις πράξεις και τα πάθη του, μέσα στη ζωή του. Όμως, βαθύτεροι λόγοι ωθούσαν τον Vertov να χρησιμοποιεί ως πρώτη ύλη το ντοκιμαντέρ και τα επίκαιρα, και να απορρίπτει την ένταξη της φύσης μέσα στην σκηνοθεσία και στο σενάριο δράσης. Μηχανές ή τοπία, κτίρια ή άνθρωποι, ελάχιστη σημασία είχαν γι’ αυτόν: καθένα από αυτά, ακόμα και η πιο γοητευτική χωριάτισσα ή το πιο συγκινητικό παιδί, εμφανίζονται ως ένα υλικό σύστημα σε αέναη αλληλεπίδραση. Ήταν καταλύτες, μετατροπείς, μετασχηματιστές, δέκτες και πομποί κινήσεων, των οποίων ο Vertov άλλαζε την ταχύτητα, την κατεύθυνση και την τάξη, καθιστώντας δυνατή την εξέλιξη της ύλης προς καταστάσεις λιγότερο πιθανές, πραγματοποιώντας αλλαγές δυσανάλογες με τις ιδιαίτερες διαστάσεις τους.

Αυτό δεν σημαίνει ότι ο Vertov έβλεπε τα όντα ως μηχανές. Μάλλον έβλεπε ότι «οι μηχανές είχαν επίσης καρδιά και κινούνταν, σείονταν, αναπηδούσαν και φεγγοβολούσαν» με διαφορετικές κινήσεις και υπό διαφορετικές συνθήκες αλλά πάντα σε αλληλεπίδραση μεταξύ τους. Εκείνο που προείχε γι’ αυτόν ήταν η μετάβαση από μια τάξη πραγμάτων που καταρρέει σε μια άλλη που πίστευε ότι οικοδομούνταν τότε. Ωστόσο, ανάμεσα σε δύο συστήματα ή τάξεις πραγμάτων, ανάμεσα σε δύο κινήσεις, υπάρχει αναγκαστικά το μεταβλητό διάστημα. Στον Vertov, το διάστημα της κίνησης είναι η αντίληψη, η ματιά, το μάτι. Μόνο που δεν πρόκειται για το τελείως ακίνητο μάτι του ανθρώπου, αλλά για το μάτι της κάμερας, δηλαδή ένα μάτι μέσα στην ύλη.

 

Η δική του διαλεκτική

Ο συσχετισμός μιας μη ανθρώπινης ύλης και ενός υπερανθρώπινου ματιού ανήκει ξεκάθαρα στη διαλεκτική, αφού άλλωστε ταυτίζει την κοινότητα της ύλης και την κοινοκτημοσύνη του ανθρώπου. Και το ίδιο το μοντάζ προσαρμόζει αδιάκοπα τόσο τους μετασχηματισμούς της κίνησης στο υλικό σύμπαν, όσο και το διάστημα της κίνησης στο μάτι της κάμερας: αυτό σημαίνει ρυθμός.

Οφείλουμε να παρατηρήσουμε ότι, μέσα στην ταινία, το μοντάζ υπάρχει παντού.

• πριν από το γύρισμα, στην επιλογή του υλικού δηλαδή στα κομμάτια της ύλης (στα γεγονότα που φιλμάριζε) που πρόκειται αργότερα μέσα στην ταινία να τεθούν σε αλληλεπίδραση και που ορισμένες φορές βρίσκονται σε μεγάλη απόσταση μεταξύ τους, αυτό που ονόμαζε: «η ζωή όπως είναι».

• στα διαστήματα που η κάμερα-μάτι καταλαμβάνει στη διάρκεια των γυρισμάτων (ο οπερατέρ που παρακολουθεί, τρέχει, μπαινοβγαίνει, με δυο λόγια: η ζωή μέσα στην ταινία).

• μετά το γύρισμα, αρχικά στην αίθουσα του μοντάζ όπου αντιπαραβάλλονται το υλικό και η λήψη (η ζωή της ταινίας), και κατόπιν στους θεατές που συγκρίνουν την ζωή στην ταινία και την ζωή όπως είναι.

Τα τρία αυτά επίπεδα εμπνέουν όλο ο προηγούμενο έργο του Vertov, αλλά σ’ αυτήν την ταινία καταδεικνύεται αριστοτεχνικά η συνύπαρξή τους.

Για όλους τους Σοβιετικούς κινηματογραφιστές η διαλεκτική δεν ήταν μια σκέτη λέξη. Ήταν συγχρόνως η πρακτική και η θεωρία του μοντάζ. Ωστόσο, ενώ οι τρεις άλλοι (Eisenstein, Dovzhenko, Pudovkin) χρησιμοποιούσαν την διαλεκτική για να μετασχηματίσουν την οργανική σύνθεση των εικόνων, ο Vertov έβρισκε στη διαλεκτική τα μέσα για να την εγκατέλειψε! Γι’ αυτό, κατηγορούσε τους ανταγωνιστές του ότι ακολουθούσαν τυφλά τον Griffith, ότι μιμούνταν τον αμερικανικό κινηματογράφο. Σύμφωνα με τον Vertov, η διαλεκτική όφειλε να εγκαταλείψει μια Φύση που παρουσιαζόταν ακόμα υπερβολικά οργανική και έναν Άνθρωπο που αβασάνιστα παρουσιαζόταν παθητικός. Φρόντιζε λοιπόν ώστε το διάστημα της κίνησης να συγχέεται με ένα μάτι μέσα στην ύλη, την κάμερα.


Από εκεί και πέρα, με την έλευση του σοσιαλιστικού ρεαλισμού, η επίσημη σοβιετική κριτική θα πάψει να τον κατανοεί. Όμως, ο Vertov κατάφερε με τον ΑΝΘΡΩΠΟ ΜΕ ΤΗΝ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΗ ΜΗΧΑΝΗ να φτάσει μέχρι τέλους μια εγγενή συζήτηση της διαλεκτικής την οποία θα συνέχιζαν οι σκηνοθέτες του cinéma vérité, όχι μόνον αλλού αλλά και πολύ αργότερα.

* cinema.antifono [at] gmail.com πηγή: antifono.gr

Leave your comments

0
terms and condition.

Ελλάδα - Ιστορία - Γεωπολιτική

Η μολότωφ της Παράδοσής μας

Αντώνης Ανδρουλιδάκης

 

Όσο πιο τοπικό, τόσο και πιο παγκόσμιο! Ή σε σύγχρονα ελληνο-βρυξελ...

Φιλοσοφία - Επιστημολογία

Τα άκυρα επιxειρήματα και η οικονομία της σκέψης

Κατερίνα Δ. Χατζοπούλου

 

Ως άκυρα επιχειρήματα ονομάζεται μια μεγάλη σειρά από εσφαλμένα ή...

Κοινωνία - Οικονομία 

Μια τέλεια μηδενιστική παράσταση

Γιώργος Μάλφας

 
Τα όσα τραγελαφικά συνέβησαν πρόσφατα στις ορκωμοσίες των νέων δημοτικών κ...
 

Περί Τεχνών

Ευδιάκριτη χάραξη πορείας (Ο ποιητής Γιώργος Αναγνωστόπουλος)

Σπύρος Γεωργίου

 

Ο Γιώργος Αναγνωστόπουλος γεννήθηκε το 1948 και πέθανε το 2009 μετά από μ...

Θεολογία - Θρησκειολογία

Δήμητρα και Ζαχαρίας

 Γιώργος Ντόκος

 

 

Η Ελευσίνα κρατά πάντα κάτι κρυφό

 γι΄ αυτούς που θα την επισκεφθού...

Κοσμολογία - Διαδίκτυο - Χάος

Όταν η γη πετύχαινε εξάρες!

Βασίλης Πετρουλέας*

 

"Η μεγάλη Έκρηξη, η κοσμική σκόνη, η βαρύτητα, η πυρηνική σύντηξη, οι...

Βιολογία - Ψυχολογία - Εγκέφαλος

Γ. Χ. Παπαδόπουλος: Ελεύθερη Βούληση

Γιώργος Χ. Παπαδόπουλος 
  από την οντολογία του ανύπαρκτου και την οντογονία του περιττού στη...

Επιστήμη vs Θρησκεία 

Ο λόγος και η πίστη*

 Σπύρος Κυριαζόπουλος*

 

Ὅπως καί ἄν ὀνομάζεται σήμερα ὁ λόγος περί Θεοῦ, εἴτε Ἐπιστήμη, εἴ...

Τρόπος ζωής - Ανθρώπινες σχέσεις

Συνέντευξη τού Δ. Σαββόπουλου στον Ά.Δαβαράκη, το 1983, για τον «Ταχυδρόμο»

Με τα «Τραπεζάκια Εξω», τον καινούργιο του δίσκο που είναι και η μεγαλύτερη εμπορική του επιτυχ...

 

Powered by Joomlamaster.org.uatogether with Joomstudio.com.ua

Εισάγετε έγκυρο email για να λαμβάνετε την εβδομαδιαία αντιφωνική επισκόπηση
Κώστας Κουτσουρέλης Ποιητής, δοκιμιογράφος, μεταφραστής «Το τέλος της Νεωτερικότητας»
Παρακολουθήστε την 1η Ανοικτή Διάλεξη που διοργάνωσε το Γραφείο Νεότητος της Ιεράς Μητροπόλεως Δημητριάδος για τα Στελέχη Νεότητος, τους νέους γονείς και τους εκπαιδευτικούς, που πραγματοποιήθηκε τη Δευτέρα 22/10. Ομιλητής ήταν ο Αρχιμ. Βαρνάβας Γιάγκου, Υπεύθυνος του Τομέα Νεότητος της Ιεράς...
Στο Dasein την Τετάρτη 16 Μαρτίου του 2011 στα πλαίσια του κύκλου συζητήσεων: Φιλοσοφία και Νευροεπιστήμες έγινε ομιλία-συζήτησημε θέμα: Heidegger, Νευροεπιστήμες και η Απαλλαγή από την Καρτεσιανή Πλάνη με εισηγητή τον Άλκη Γούναρη (Διδάκτωρ Φιλοσοφίας Πανεπιστημίου Αθηνών).
Περσεφωνη Ζιωγα
Καταπληκτικό άρθρο! Γροθιά στο στομαχι και βαλσαμο στις πληγές..Θα πρότεινα να τυπωθεί σε ...προκήρυ...
Νατάσα Κεσμέτη
Τί ἀνοιχτόμυαλα καί κυρίως ἀνοιχτόκαρδα πού κάνετε τίς συνδέσεις χωρίς νά ὑποτάσσετε τά μέν στά δέ κ...
Μια παρατήρηση
Εξαιρετικά ενδιαφέρον το κείμενο, ειδικά το τμήμα του "Η σχέση Ελληνισμού-Τουρκισμού>, Μια παρατή...
Άλκηστη Αλεξίου
Ευχαριστώ το "Αντίφωνο" για αυτή την εκπληκτική συνέντευξη. Παρακολουθώ τα τελευταία δυο χρόνια τον ...
Γιάννης Μοσχάκης
Μια εξαιρετική συζήτηση του Θεοφάνη Τάση με τον Θεοδόση Τάσιο για την σχέση των φιλοσόφων με την δημ...
Ξενοφών Βουρλιώτης
Σημαντικότατο κείμενο του κυρίου Χάρη Φεραίου, (μαθηματικού μυαλού, μετράει, εν προκειμένω...) που τ...
Μια σπάνια πορεία ζωής και έργου καταγράφεται στην αυτοβιογραφική ταινία του ζωγράφου Σωτήρη Σόρογκα. Σαράντα χρόνια μετά την πρώτη ατομική του έκθεση το 1972 ο δημιουργός εξακολουθεί να αποτελεί σημείο αναφοράς στα καλλιτεχνικά δρώμενα του τόπου μας. Με όραμα, συνείδηση, προσανατολισμό και με...
Πώς ορίζεται η ελληνική ιδιαιτερότητα; Γιατί χρειαζόμαστε τις ανθρωπιστικές σπουδές σήμερα περισσότερο παρά ποτέ; Πού οφείλεται η «δαιμονοποίηση» της επιχειρηματικότητας στη χώρα μας; Σε αυτά και άλλα ερωτήματα απάντησαν ο Δρ.Φιλοσοφίας-ερευνητής Θεοφάνης Τάσης και ο οικονομολόγος-εκδότης...
Το αρχαιοελληνικό θέατρο ως εκδίπλωση του μεταφυσικού "τέμπλου" του απλού ανθρώπου -- με σκοπό την παίδευσή του σε ένα διαρκώς πληρέστερο ήθος. Η αφομίωση των υψηλών πολιτιστικών στοιχείων της κλασσικής τραγωδίας μέσα στη λειτουργική ζωή των χριστιανικών κοινοτήτων. Η απουσία της "έκστασης" από τη...