Πρωτοσέλιδα

Χρ. Γιανναράς: Ο πολιτισμός του Διαφωτισμού

Χρήστος Γιανναράς

Ο ευρωπαϊκός Διαφωτισμός είναι, σίγουρα, κάτι περισσότερο από ιδεολογικό ρεύμα ή θεωρητικό σύστημα, κάτι περισσότερο από φιλοσοφική τάση ή «σχολή». Είναι εποχή, είναι οι «Νέοι Χρόνοι» της ευρωπαϊκής ιστορίας. Χρόνοι «φωτισμού» του ευρωπαίου ανθρώπου, ύστερα από τον «σκοταδισμό» των μέσων αιώνων, την ολοκληρωτική επιβολή της θρησκευτικής αυθεντίας ως κυρίαρχης ιδεολογίας. Είναι πολιτισμός, δηλαδή καθολικός τρόπος του βίου.  Αυτό που εμπεδώνεται ως καθολικός τρόπος βίου, είναι κατ’αρχήν μια θεμελιώδης στάση ή επιλογή, μια αφετηριακή νοηματοδότηση της ανθρώπινης ύπαρξης και της ανθρώπινης πράξης, του αντικείμενου κόσμου και της χρήσης του κόσμου.

Δεν έχουν πάντοτε οι Διαφωτιστές κοινές απόψεις, ίδιες αφετηρίες και σκ...
Γ. Χ. Παπαδόπουλος: Ελεύθερη Βούληση

Γιώργος Χ. Παπαδόπουλος 
  από την οντολογία του ανύπαρκτου και την οντογονία του περιττού στην κοινωνιολογία του απαραίτητου

 

« Η πόλη δεν πρέπει ν...
Ορθοδοξία και σύγχρονος πολιτισμός

Μητρ. Περγάμου κ.κ. Ιωάννης

 

Ποια είναι η σχέση της Ορθοδόξου Εκκλησίας με τον πολιτισμό και ποια είναι η ιδιαίτερη σχέση της με τον πολιτισμό των ημε...

Συνέντευξη τού Δ. Σαββόπουλου στον Ά.Δαβαράκη, το 1983, για τον «Ταχυδρόμο»

Με τα «Τραπεζάκια Εξω», τον καινούργιο του δίσκο που είναι και η μεγαλύτερη εμπορική του επιτυχία, ο  Διονύσης Σαββόπουλος  εισβάλλει και πάλι στα δισκάδικ...

Ο λόγος και η πίστη*

 Σπύρος Κυριαζόπουλος*

 

Ὅπως καί ἄν ὀνομάζεται σήμερα ὁ λόγος περί Θεοῦ, εἴτε Ἐπιστήμη, εἴτε Φιλοσοφία, εἴτε Θεολογία, εἴτε Μεταφυσική, ἀναγνωρίζει πλ...

Μηνάς Γρηγοράτος *

Στο ένθετο για τον κλασσικό κινηματογράφο, στο οποίο προβάλλουμε σκηνές από ταινίες που φέρουν την προσωπική δημιουργική οπτική των σκηνοθετών τους, σειρά έχει η κλασσική βωβή ταινία ΤΟ ΚΟΥΤΙ ΤΗΣ ΠΑΝΔΩΡΑΣ σε σκηνοθεσία G.W. Pabst γυρισμένη στη Γερμανία το 1929. Προβάλλονται τα εξής αποσπάσματα: α) μια από τις αρχικές σκηνές όπου ο πλούσιος εκδότης Schön επισκέπτεται την Λούλου, την ερωμένη του, για να της πει ότι θα αρραβωνιαστεί μιαν άλλη. β) η σεκάνς όπου ο Schön συνοδεύει την αρραβωνιαστικιά του στα παρασκήνια της θεατρικής παράστασης όπου η Λούλου πρωταγωνιστεί ως χορεύτρια: μέσα στο φρενήρη ρυθμό των θεατρικών προετοιμασιών, εκείνη απομονώνει και σαγηνεύει τον Schön, με αποτέλεσμα την διάλυση του αρραβώνα του, γ) η σεκάνς όπου την ημέρα του γάμου του με την Λούλου, ο Schön ανακαλύπτει τον έρωτά της με τον γιο του και πυροβολείται στην «πάλη» του μαζί της, δ) το φινάλε της ταινίας, με την δολοφονία της Λούλου από έναν άγνωστο πελάτη της.

 

Ο G.W. Pabst είναι Αυστριακής καταγωγής σκηνοθέτης της μεσοπολεμικής γερμανικής κινηματογραφίας, σύγχρονος των μεγάλων εξπρεσιονιστών σκηνοθετών Murnau και Lang, με μια πορεία παράλληλα ασύμπτωτη μ’ αυτούς. Κινήθηκε μεν αρκετά κοντά στην εξπρεσιονιστική θεώρηση του φωτός και της σκιάς, χωρίς όμως να κατατρύχεται από την «δαιμονιακή» θεματολογία του εφιάλτη, του θανάτου και του τρόμου. Ενδιαφερόμενος ιδιαίτερα για την ρεαλιστική θεώρηση των οξύτατων κοινωνικών προβλήματων της εποχής του (την οικονομική εκμετάλλευση, την πορνεία, κλπ) κινήθηκε εντός του μετα-εξπρεσιονιστικού κινήματος «Νέος Ρεαλισμός». Η ρεαλιστική προσέγγιση των κοινωνικών θεμάτων, μεταξύ αυτών και της σεξουαλικότητας, είχε σαν αποτέλεσμα οι ταινίες του Pabst να αντιμετωπίζουν, σχεδόν πάντα, την προκρούστεια κλίνη της λογοκρισίας.

Ο Pabst είναι επίσης γνωστός ως ο σκηνοθέτης που ανέδειξε μεγάλες ηθοποιούς. Έγραψε γι' αυτόν ο μεγάλος σκηνοθέτης Jean Renoir: «Ο Pabst γνωρίζει να δημιουργεί έναν παράξενο κόσμο, δανειζόμενος στοιχεία από την καθημερινή ζωή. Όμως εκτός απ’ το σπάνιο αυτό χάρισμα, ξέρει καλύτερα από κάθε άλλον, να σκηνοθετεί ηθοποιούς. Δημιουργημένοι από τα θραύσματα της δικής του καρδιάς και του δικού του πνεύματος, οι χαρακτήρες των ταινιών του αναδύονται πολύ φυσιολογικά, σαν να είναι παιδιά του.»

Το 1925, όντας ακόμη στην αρχή της καριέρας του, ο Pabst ανακάλυψε το ταλέντο της μόλις 20χρονης Greta Garbo που είχε γυρίσει στην Σουηδία την πρώτη της ταινία. Πείθοντας την Garbo να έρθει στη Γερμανία για να πρωταγωνιστήσει σε μια ταινία του δίπλα στη μεγάλη ηθοποιό Asta Nielsen, την βοήθησε να κάνει μεγάλη καριέρα στο Χόλιγουντ. Στις δύο επόμενες ταινίες του ο Pabst χρησιμοποίησε με επιτυχία την ηθοποιό Brigitte Helm, την διάσημη πρωταγωνίστρια της ταινίας ΜΗΤΡΟΠΟΛΗ του Fritz Lang. Κατόπιν ασχολήθηκε με την κινηματογραφική μεταφορά δύο θεατρικών έργων, συμπυκνωμένων σε μία ταινία με τον τίτλο ΤΟ ΚΟΥΤΙ ΤΗΣ ΠΑΝΔΩΡΑΣ στην οποία θα επανέλθουμε λίγο παρακάτω.

Λίγο αργότερα, με την έλευση του ομιλούντος σινεμά, σκηνοθέτησε την αντιπολεμική ταινία «Μέτωπο 1918» και κατόπιν, με τεράστια επιτυχία, την κινηματογραφική μεταφορά του θεατρικού έργου του Bertolt Brecht «Η όπερα της πεντάρας» με την περίφημη Lotte Lenya. Με την άνοδο του ναζισμού εγκατέλειψε την Γερμανία προς το Χόλιγουντ και την Γαλλία. Είχε όμως την ατυχία να επισκεφθεί την Αυστρία για οικογενειακούς λόγους, λίγο πριν την προσάρτησή της από τους χιτλερικούς, με αποτέλεσμα σ’ όλη τη διάρκεια του πολέμου να παραμείνει εγκλωβισμένος εκεί. Μετά τον πόλεμο γύρισε λίγες ταινίες, αλλά το 1953 σκηνοθέτησε με πολύ μεγάλη επιτυχία τέσσερις όπερες στην Ιταλία, μεταξύ αυτών την «Δύναμη του πεπρωμένου» με διευθυντή ορχήστρας τον Δημήτρη Μητρόπουλο, και την «Aida» με την Μαρία Κάλλας.


Η Λούλου

Ας επιστρέψουμε όμως στα δύο θεατρικά έργα του Wedekind που ενέπνευσαν τον Pabst: «Το πνεύμα της γης» και την συνέχειά του «Το κουτί της Πανδώρας». Το πρώτο περιγράφει την κοινωνική άνοδο και τους ποικίλους έρωτες της Λούλου, τον ταραχώδη γάμο της με τον εραστή της Schön, μέχρι την δολοφονία του από την ίδια την Λούλου και την καταδίκη της στο δικαστήριο. Το θέμα του αμέσως επόμενου θεατρικού έργου είναι η απόδραση της Λούλου από την φυλακή και οι περιπέτειές της μέχρι την δολοφονία της στο Λονδίνο από έναν μανιακό. Έχει πια καθιερωθεί στο θέατρο να παίζονται μαζί τα δύο αυτά έργα, συντομευμένα, υπό τον τίτλο «ΛΟΥΛΟΥ». Τον ίδιο τίτλο και υπόθεση έχει και μια διάσημη όπερα του Alban Berg.

Η ταινία ΤΟ ΚΟΥΤΙ ΤΗΣ ΠΑΝΔΩΡΑΣ αποτελεί την κινηματογραφική μεταφορά των δύο παραπάνω θεατρικών έργων. Για τον ρόλο της Λούλου πρότειναν επίμονα στον Pabst την Marlene Dietrich, πράγμα που θα του εξασφάλιζε την εμπορική επιτυχία. Όμως, για τον ρόλο της ακόλαστης, αθώας, χειριστικής και επιπόλαιης Λούλου ο σκηνοθέτης δεν θεώρησε ιδανική την Dietrich. Δοκιμάζοντας πάρα πολλές ηθοποιούς, γνωστές και άγνωστες, για το ρόλο αυτό ο σκηνοθέτης καθυστέρησε πολύ. Τελικά κατέληξε σε μια άγνωστη νεαρή αμερικανίδα χορεύτρια, την Louise Brooks που τότε ήταν άνεργη στο Χόλιγουντ. Την προσκάλεσε στη Γερμανία διαισθανόμενος ότι η 22χρονη αυτή ηθοποιός διέθετε την θαυμαστά σαγηνευτική αθωότητα για να ανταποκριθεί με φυσικότητα στο ρόλο της Λούλου, μιας γυναίκας που με την «ωμή» σεξουαλικότητά της και την «απαθή» φύση της καταστρέφει όχι μόνον όσους (άνδρες και γυναίκες) την ερωτεύονται αλλά και τον ίδιο της τον εαυτό.


Η περικαλλής Louise Brooks

Το παίξιμο της Brooks στην ταινία αυτή, αλλά και στην αμέσως επόμενη ταινία του Pabst, προσέδωσε κάτι ανεπανάληπτο στην καριέρα την δική της και του σκηνοθέτη. Τόσο πολύ που, μετά από χρόνια, ο διάσημος ιδρυτής της γαλλικής Ταινιοθήκης, ο μεγάλος Henri Langlois, έγραψε ότι η Brooks συγκέντρωνε par excellence τα χαρακτηριστικά της μεσοπολεμικής ηθοποιού, αναφωνώντας: «H Greta Garbo και η Marlene Dietrich δεν ήσαν τίποτα μπροστά στη μοναδική Louise Brooks

Οι υπερθετικές αυτές κρίσεις δεν βοηθούν να εξηγηθεί το φαινόμενο που έχτισε η Louise Brooks στις δύο ταινίες του Pabst, ούτε βοηθούν να εξηγηθεί με ποιον τρόπο κατάφερνε να ενσωματώνει μέσα σ’ ένα δραματικό σύνολο, την απόλυτη φυσικότητα και την έκπαγλη σαγήνη που ανέδυε η φυσική της παρουσία και κίνηση, μαζί με το ενδιαφέρον της για πνευματική καλλιέργεια (το οποίο είχε επικαλύψει από νωρίς την επαρχιώτικη καταγωγή της). Όλα βεβαίως οφείλονταν στην καταλυτική παρέμβαση της σκηνοθετικής μεγαλοφυίας του Pabst, που κατάφερε να μεταμορφώσει μια εκθαμβωτικά όμορφη γυναίκα σε μια εξαίρετη ηθοποιό.

Είναι γνωστό άλλωστε ότι ο συγγραφέας Adolfo Bioy Casares, ο διάσημος φίλος και συνεργάτης του Borges, έχει αποκαλύψει ότι από την Louise Brooks εμπνεύστηκε την ηρωίδα του περίφημου διήγηματός του «Η ανακάλυψη του Μορέλ».

Πέρα απ’ όλα αυτά ας προσέξουμε στις σκηνές που προβάλλουμε εδώ, την ποικιλία του σκηνοθετικού ύφους του Pabst: την -ιμπρεσιονιστικού ύφους- σκηνοθετική του μαεστρία στην σεκάνς των ξέφρενων θεατρικών προετοιμασιών όπου η Λούλου παγιδεύει με την σαγήνη της τον Schön, αλλά και την λιτή παρουσίαση του έρωτα και του φόνου στο -εξπρεσιονιστικού ύφους- φινάλε της ταινίας, όπου η Λούλου και ο ερωτευμένος μ’ αυτήν γιος του δολοφονημένου Schön ζουν πάμπτωχοι και κυνηγημένοι στο ομιχλώδες Λονδίνο, μαζί με τον γέρο πάτρονά της. Ας παραθέσουμε, γι’ αυτό, ένα κομμάτι από ένα κείμενο της ίδιας της Louise Brooks γραμμένο αρκετά χρόνια μετά την ταινία:

«Για την τελική σκηνή του φόνου της Λούλου μέσα στη φτωχή λονδρέζικη σοφίτα ο κ. Pabst δεν σκέφτηκε να με ντύσει με κάποια φτηνά κουρέλια, ξένα προς εμένα. Κατανοώντας ενστικτωδώς τα γούστα μου, με υποχρέωσε να φορέσω τα πιο ακριβά και αγαπημένα μου ρούχα, αφού όμως προηγουμένως τα είχε «μεταχειριστεί» έτσι ώστε να γίνουν βρώμικα και ελεεινά. Έτσι, για πρώτη φορά μέσα σε τέτοια ρούχα, η Λούλου νοιώθει το ερωτικό πάθος για έναν άγνωστο του δρόμου. Αυτός της λέει ότι δεν έχει χρήματα να την πληρώσει για τον έρωτά της, αλλά εκείνη του απαντά ότι δεν την πειράζει μιας και της αρέσει πολύ. Είναι παραμονή Χριστουγέννων, ο Στρατός Σωτηρίας έχει ήδη κάνει δώρο στον άγνωστο ένα κλαδάκι γκι, με το οποίο εκείνος στεφανώνει ερωτικά την Λούλου. Εκείνη πρόκειται να λάβει ένα δώρο που από μικρή πάντα ονειρευόταν: να σκοτωθεί από έναν σεξουαλικά μανιακό τρελλό


Σύμφωνα με τον Ησίοδο, όταν η Πανδώρα άνοιξε το άθραυστο πιθάρι, διέφυγαν όλα τα κακά σπέρνοντας παντού στον κόσμο τις συμφορές, εκτός από την Ελπίδα που παρέμεινε μέσα σ’ αυτό, ανέπαφη και πάντα διαθέσιμη. Όταν στο Μεσοπόλεμο ο Pabst αναμετρήθηκε με το μύθο, παρουσίασε μεν την αθώα ελευθεριότητα της Λούλου να σκορπίζει το κακό σ’ όσους την ερωτεύτηκαν, αλλά με την σκηνοθετική του μαεστρία ανέδειξε και διέσωσε την περικαλλή περσόνα της Louise Brooks, ως αντικείμενο λατρείας μέσα στο σινεμά του 20ου αιώνα.


* cinema.antifono [at] gmail.com

πηγή: antifono.gr

 

Leave your comments

0
terms and condition.

Ελλάδα - Ιστορία - Γεωπολιτική

Η νεοελληνική ταυτότητα μεταξύ αισθητικής και ιδεολογίας

Δημήτρης Βλάχος
 
Η σχοινοβασία του ποιητή - δημιουργού  
 
Στο φίλο τραγουδοποιό Γι...

Φιλοσοφία - Επιστημολογία

Ο Πολιτισμός της ευχέρειας

Χρήστος Μαλεβίτσης
 

Οι Δυτικές κοινωνίες εισέρχονται πλησίστιες στον πολιτισμό της ευχέρεια...

Κοινωνία - Οικονομία 

A. Μιστριώτης: Το Αύριο

Αλέξανδρος Μιστριώτης 

 

Χαίρετε! Μου προτάθηκε να σας καλωσορίσω στην Αθήνα. Ο τίτλος της ...

 

Περί Τεχνών

X. Μποκόρος: Λόγοι της ποίησης και της ζωγραφικής

Απαντήσεις του  Χρήστου Μποκόρου σε ερωτήματα του  Σωτήρη Γουνελά

 

Η ζωγραφική δεν μπορεί ...

Θεολογία - Θρησκειολογία

[Αντί- γραφή IV] Δεκαπενταύγουστος

 Βαγγέλης Σταυρόπουλος

 

Δεν είναι τίποτα στο σπίτι, Μάνα μου,

να μη σε φέρνει ολάκερη στ...

Κοσμολογία - Διαδίκτυο - Χάος

I. Π. Ζώης: Τι είναι η πραγματικότητα;

Ιωάννης Π. Ζώης

 

Α. Εισαγωγή

Πρόσφατα ο γράφων είχε προσκληθεί για μια σειρά διαλέξεων σ...

Βιολογία - Ψυχολογία - Εγκέφαλος

Εγκεφαλικά Ημισφαίρια και Δυτικός Κόσμος
O Iain McGilchrist , ψυχίατρος που εργάζεται στο Λονδίνο με το βιβλίο του «The Divided Brain an...

Επιστήμη vs Θρησκεία 

π. Ειρηναίος Δεληδήμος: Χριστανισμός και Επιστήμη

"Χριστιανισμός και Επιστήμη" ήταν ο τίτλος της εκπομπής "Πεδίο Ιδεών", από την TV100, με φιλοξε...

Τρόπος ζωής - Ανθρώπινες σχέσεις

Γ. Καστρινάκης: Η επιθυμία της σημασίας

Γιώργος Καστρινάκης

 

Αν η Ρίτα Χαίηγουωρθ εκπροσωπούσε, με τη μέγιστη επάρκεια, αυτό που ο...

 

Powered by Joomlamaster.org.uatogether with Joomstudio.com.ua

Εισάγετε έγκυρο email για να λαμβάνετε την εβδομαδιαία αντιφωνική επισκόπηση
Το περιοδικό Νέα Ευθύνη και το βιβλιοπωλείο Πορθμός διοργάνωσαν συζήτηση του καθηγητή Γιώργου Κοντογιώργη με τον διευθυντή της Νέας Ευθύνης Δημήτρη Αγγελή, με αφορμή την έκδοση που η νέα Ευθύνη αφιέρωσε στο θέμα: ΕΘΝΟΣ & ΙΣΤΟΡΙΑ Η συζήτηση πραγματοποιήθηκε στο πατάρι του Πορθμού στην Χαλκίδα το...
Στο Dasein την Τετάρτη 16 Μαρτίου του 2011 στα πλαίσια του κύκλου συζητήσεων: Φιλοσοφία και Νευροεπιστήμες έγινε ομιλία-συζήτησημε θέμα: Heidegger, Νευροεπιστήμες και η Απαλλαγή από την Καρτεσιανή Πλάνη με εισηγητή τον Άλκη Γούναρη (Διδάκτωρ Φιλοσοφίας Πανεπιστημίου Αθηνών).
Σύντομη περίληψη της ομιλίας του Ακαδημαϊκού κ. Πάνου Α. Λιγομενίδη κατά τη δημόσια συνεδρία της Ακαδημίας Αθηνών την Τρίτη 10 Μαΐου 2011 με θέμα : "Ιδιάζουσα θεώρηση της εξελικτικής διαδικασίας από την Φυσική & την Πληροφορική" Μια ιδιάζουσα θεώρηση των διαδικασιών που καθορίζουν την εξελικτική...
Γιώργος Πινακούλας
Νομίζω πως καταλαβαίνω καλύτερα τώρα τη διαφωνία σου. «Τή επικλήσει, μεμονωμένου, ενός πολιτιστικού ...
Γιώργος Καστρινάκης
Δεν έχω κανένα λόγο διαφωνίας, αγαπητέ Γιώργο, σε οποιοδήποτε σημείο της απάντησής σου ετούτης. Η αν...
Γιώργος Πινακούλας
Αγαπητέ Γιώργο, Σ’ ευχαριστώ, καταρχάς, θερμά που διάβασες το κείμενό μου. Η αλήθεια είναι ότι στενα...
Γιώργος Καστρινάκης
Μετακένωση «πολιτισμική ανωριμότητα», λοιπόν, και «εγκλωβισμός […] σ’ ένα παλαιότερο επίπεδο εξέλιξ...
Άρης Νούλης
Καινοφανής, όπως πάντα, η παρουσίαση τού θέματος από τον κ. Ζιάκα. Υπάρχουν όμως, κάποιες αναπάντητε...
Διογένης {Ε.Μ.}
"Ο Αδικημένος Στοχαστής" Για να κατανοήσει κανείς το πνευματικό μέγεθος του Μαλεβίτση πρέπει με τρό...
Το ντοκιμαντέρ προβλήθηκε στο 9ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης και στο 1ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Χαλκίδας, όπου τιμήθηκε με το δεύτερο βραβείο και το Βραβείο Καλύτερης Φωτογραφίας. Οι μεταπολεμικές περιπέτειες του τόπου θα αφήσουν βαθιά τα ίχνη τους στη ζωή και το έργο του ποιητή Μιχάλη Γκανά....
Τι είναι ο ιουδαϊσμός, τι είναι ο εβραϊσμός, τι είναι ο σιωνισμός και πως και γιατί η θρησκεία των Εβραίων επηρεάζει καθοριστικά την ψυχοσύνθεσή τους, ήταν το θέμα της εκπομπής Ανιχνεύσεις στις 18 Φεβρουαρίου 2009. Εξετάσθηκε τι σχέση έχουν οι επιταγές της εβραϊκής θρησκείας με την πολιτική και...
" Η αξία της υλικότητας αντικατέστησε τις πολιτισμικές αξίες - Η εξουσία έχει ως αντικείμενο τη ζωή και όλη μας η ζωή έχει γίνει μια χρηματιστηριακή μεταφορά - Τα πάντα μέσα σε μια Παγκοσμιοποιημένη Τάξη Πραγμάτων δεν χρειάζονται τους λαούς - Το Ευρωπαϊκό πνεύμα είναι παράγωγο του Ελληνικού". Ο...