του Σπύρου Τσιστσίγκου
Οι σχετικές συζητήσεις για την αναμόρφωση της ύλης των μαθημάτων τής εγκύκλιας Παιδείας «καλά κρατούν» στον τόπο μας εδώ και πολλά χρόνια τώρα. Στο μεταξύ, το μάθημα των Θρησκευτικών, για πολλούς λόγους (αντι-πνευματικές προκαταλήψεις από την εποχή τού Διαφωτισμού, συγκρητιστικές αντιλήψεις τής γενιάς «baby-boomer» επιστη-μόνων, πνεύμα εκκοσμίκευσης, σκέψεις/προτάσεις χωρισμού Κράτους και Εκκλησίας, ευρωπαϊκές Οδηγίες, ιδεολογικο-κομματικές πιέσεις κ.λπ.), τίθεται για πολλοστή φορά στο στόχαστρο, μολονότι στην ίδια μοίρα, του-λάχιστον επιστημολογικά, θα έπρεπε να βρίσκονται όλα τα θεωρητικά μαθήματα («επιστημών τού ανθρώπου»). Ειδικοί και μη, πιστοί και άπιστοι, καλοπροαίρετα ή κακόβουλα, διατυπώνουν «ευκαίρως ― ακαίρως», είτε προφορικά σε ομιλίες και συνέδρια, είτε γραπτώς τις απόψεις τους.
Στο παρόν άρθρο δεν θα αναφερθώ στα αντίστοιχα ευρωπαϊκά προγράμματα σπουδών, ούτε στις αντιλήψεις τού επιστημονικού κόσμου (εγχώριου και διεθνούς), ούτε στις απόψεις των ίδιων των (Ελλήνων και ξένων) νέων (μαθητών, σπουδαστών και φοιτητών) για τη διδασκαλία των Θρησκευτικών, αφού επ’ αυτών κυκλοφορεί πληθώρα σχετικών μελετών.
Από τις υπάρχουσες μέχρι σήμερα προτάσεις (ομολογιακό, πολιτισμικό και διομολογιακό ή θρησκειολογικό μάθημα) για τον τρόπο διδα-σκαλίας των «Θρησκευτικών» μέσα σε μία πολυπολιτισμική κοινωνία καμία δεν φαίνεται να ικανοποιεί απόλυτα, απ’ τη μία, την προσωπική (υπαρξιακή) ελευθερία και ανεκτικότητα της έκφρασης και των ιδεών, και απ’ την άλλη, την υποχρεωτικότητα του μαθήματος στα πλαίσια της στοιχειώδους και μέσης Εκπαίδευσης αλλά και του αναφαίρετου δικαιώματος της γνώσης, έτσι ώστε το μάθημα αυτό να καθίσταται «ουδέτερο», και άρα υποχρεωτικό. Για την ομολογιακότητα του μαθήματος θα μιλήσω έμμεσα πιο κάτω, αν και θα πρέπει να επισημανθεί ότι, σύμφωνα με ειδικές έρευνες (Baker, Han & Broughman 1996, Trinitapoli 2007, Uecker 2009), τα προτεσταντικά σχολεία (που τόσο πολύ «κόπτονται» για την ελευθερία και τα ανθρώπινα δικαιώματα) τής Ευρώπης είναι, παραδόξως, πιο «κλειστά» (φονταμενταλιστικά) όχι μόνο από τα απλώς «κοσμικά», αλλά και από τα αντίστοιχα ρωμαιοκαθολικά (Baker & Riordan 1998), τα οποία φροντίζουν για την κατηχητική/ομολογιακή θρησκευτική διδασκαλία στα ιδιωτικά τής Εκκλησίας σχολεία ή στα ενοριακά τους, κάτι που μπορεί, βέβαια, να γίνει και στη χώρα μας σε περίπτωση πλήρους χωρισμού Κράτους και Εκκλησίας, όπως άλλωστε γίνεται ήδη με Εβραίους και Μουσουλμάνους μαθητές τής Ευρώπης.
Το πολιτισμικό μοντέλο τού μαθήματος των «Θρησκευτικών» αφενός συγχέει, ταυτίζοντας (ιδίως στις ψυχές των παιδιών) τον (κοσμικό) πολιτισμό με αυτό το (άκτιστο και απόλυτα υπερβατικό) «Θείον» (βλ. Kulturprotestantism), ειδωλοποιώντας (βλ. ναρκισσιστική αυτολατρεία) ή απολυτοποιώντας μεμονωμένα και αποκλειστικά μία μόνο εθνικο-θρησκευτική Παράδοση (δηλ. κάποιων συγκεκριμένων προτερημάτων και αρετών τής φυλής), τ.έ. ένα κτιστό (κοινωνικά και πολιτιστικά) μέγεθος (βλ. κοσμική θρησκεία), και αφετέρου συνδέει, explicitly ή implicitly, τη θρησκευτικότητα/πνευματικότητα με τις (λαογραφικές) παραδόσεις (πολιτιστική κληρονομιά) ενός συγκεκριμένου έθνους (βλ. εθνοφυλετισμό), δηλ. ουσιαστικά ταυτίζει την Ιερή Παράδοση με την κοσμική (λαϊκή) Παράδοση. Πρόκειται για την «αγιοποίηση» ενός συγκεκριμένου πολιτισμού (E. Gellner 1987), ενώ ταυτόχρονα ο πολιτισμός αυτός ανεξαρτητοποιείται τόσο από τη θρησκεία, όσο και από την Εκκλησία (J. Santiago 2009). Αλλά, κάθε πρόγονός μας δεν σημαίνει ότι ήταν και Άγιος! Εν τοιαύτη περιπτώσει, γιατί το μάθημα αυτό να το διδάσκει ένας θεολόγος και όχι ένας φιλόλογος, ιστορικός, αρχαιολόγος ή κοινωνιολόγος; Πού βρίσκεται η ειδοποιός διαφορά τους; Φαίνεται ότι η Ευρώπη από το “Cujus regio, ejus religio” (βλ. αγιοποίηση του έθνους) πέρασε στην, κατά τον Émile Durkheim (1964), εκκοσμικευμένη “civil religion” (του Rousseau, της Γαλλικής Επανάστασης, του Γάλλου θεωρητικού τού Σοσιαλισμού Henri de Saint-Simon και τη «θετική θρησκεία» τού A. Comte), και από εκεί στην έννοια τής «πολιτιστικής κληρονομιάς», δηλ. τη θρησκειοποίηση (όχι πλέον τού έθνους, αλλά) του «γένους» [όχι με την τοτεμική ή θεολογική, αλλά την κοινωνιολογική σημασία τής clan (M. Schoffeleers 1978)], της συγκεκριμένης «κοινότητας» (R. N. Bellah 1970), της εθνικότητας (Santiago 2009) και, κατ’ επέκταση, τού εθνικισμού (C. Marvin & D. W. Ingle 1999) ως μιας πολιτικής θρησκείας (A. D. Smith 2000). Πρόκειται ουσιαστικά για μία θεολογία που χρησιμοποιεί εθνικο-πατριωτική γλώσσα και επιχειρηματολογία (R. Wuthnow 1994), όπου λ.χ. η σημαία επέχει θέση Totem (Marvin & Ingle 1999).
Εξάλλου, το θρησκειολογικό μάθημα των «Θρησκευτικών», αφενός παρέχει ως τελική εντύπωση στον μαθητή έναν ασπόνδυλο και υδαρή «αχταρμά» (βλ. super market θρησκειών), παντελώς ανώφελο για την πρακτική του ζωή ―για να μην πω και συσκοτιστικό ή επιβλαβή―, και αφετέρου δεν εξασφαλίζει πάλι την υποχρεωτικότητα, γιατί δεν αποστασιοποιείται από την έννοια/ιδέα τού Θείου ή/τής θρησκείας, που ένας άθεος λ.χ. γονέας αρνείται.
Αν για κάποιους ο εξοβελισμός τού ομολογιακού-κατηχητικού μαθήματος των Θρησκευτικών συνιστά πρόοδο, για την ελληνορθόδοξη Παράδοση συνιστά, ασφαλώς, πισωγύρισμα. Ως γνωστό, στα πρωτοχριστιανικά χρόνια, οι άνθρωποι που ήθελαν να γίνουν Χριστιανοί, περνούσαν από μία μακρά και συστηματική διαδικασία (ηθικής, γνωστικής και πνευματικής) προπαρασκευής.
Σήμερα, που όχι μόνο το μεγαλύτερο μέρος τού λεγόμενου χριστιανικού πληθυσμού αγνοεί τα στοιχειώδη τής χριστιανικής του Πίστεως, αλλά και συνειδητά επιθυμεί να τα αποβάλει, επιστρέφοντας σε φυσικές ή νεο-παγανιστικές και συγκρητιστικές θρησκευτικότητες ή πνευματικότητες (στην προσπάθεια εξεύρεσης απαντήσεων για τα καίρια υπαρξιακά, αξιακά και μεταφυσικά ερωτήματα της ζωής), η Ορθόδοξη Χριστιανική Κατήχηση, αντί να πιστεύεται, όπως όντως συμβαίνει (όταν, βέβαια, λειτουργεί αυθεντικά), ότι ελευθερώνει υπαρξιακά και κοινωνικά και εν τέλει ότι «σώζει» ολικά τον Άνθρωπο από τις κατά καιρούς δυνάμεις τού σκότους (με τα εκάστοτε κοινωνικά όργανά τους), φαντάζει ως μία καταναγκαστική επιβολή και στέρηση της πνευματικής ελευθερίας των πολιτών τού παγκοσμιοποιημένου μας σύγχρονου πολιτισμού.
Πολλοί επίσημοι φορείς και απλοί άνθρωποι της Εκκλησίας νομίζουν ίσως ότι ακόμα βρίσκονται και ζουν στον προ-προηγούμενο αιώνα, όπου τα παιδιά είχαν αυτή την απαραίτητη θρησκευτική προπαιδεία από τα σπίτια τους. Και, συνεπώς, στηριζόμενοι οι θεολόγοι καθηγητές σε αυτήν, θα μπορούσαν περαιτέρω να οικοδομήσουν πνευματικά. Η πραγματικότητα όμως είναι τελείως διαφορετική. Μολονότι οι περισσότεροι σήμερα δηλώνουν Ορθόδοξοι Χριστιανοί στη χώρα μας, αν και δεν εκκλησιάζονται, οι χριστιανικές τους γνώσεις και απόψεις δεν διαφέρουν πολύ από ενός μικρού παιδιού, πρωτόγονου ή φυσιολάτρη και πανθεϊστή (προλήψεις, δεισιδαιμονίες, μαγεία, μαντεία, ειδωλολατρία, Αστρολογία, UFO-θρησκείες κ.λπ.), αφού είναι και παραμένουν χριστιανικά τελείως ακατήχητοι.
Άρα, ως χριστιανοί παιδαγωγοί, απαιτείται να εφαρμόσουμε τη μεθοδολογία που θα χρησιμοποιούσαμε για την ιεραποστολή αμύητων χριστιανικά απ’ αρχής ανθρώπων. Η μεθοδολογία αυτή θα είναι προπαρασκευαστική (πρβλ. «παιδαγωγό εις Χριστόν», κατά Κλήμη τον Αλεξανδρέα) για μία περαιτέρω χριστιανική συστηματική Εκπαίδευση, όσων φυσικά ενδιαφέρονται πραγματικά. Άλλωστε, τόσο κατά την mutatis mutandis ελληνική αρχαιότητα, όσο και στο Βυζάντιο, των θεολογικών Γραμμάτων προηγείτο μία ιστορικο-φιλολογική και φιλοσοφική εκπαίδευση, αφού αλλιώς οι όροι, με τους οποίους εργάζεται η (κάθε) Θεολογία, δεν είναι δυνατόν να κατανοηθούν.
Έτσι, λ.χ. θα μπορούσαμε να ξεκινήσουμε τα σχολικά προγράμματα του μαθήματος των Θρησκευτικών (που και το όνομά του θα μπορούσε να αλλάξει) με απλά ερωτήματα για τη Φύση, τον κόσμο, τη ζωή και τον Άνθρωπο στα παιδιά τού Δημοτικού, στη συνέχεια με πιο σύνθετα μαθήματα για τη συμβολική δόμηση των κοινωνιών και τού πολιτισμού, και να καταλήγαμε με προτάσεις για τις υπαρξιακές ανάγκες τού ανθρώπου. Το όλο γνωστικό (παιδαγωγικό) υλικό αυτό θα αντλείται διαθεματικά από όλες τις Θρησκείες και τους Πολιτισμούς, όπως επίσης και από τα πορίσματα των συναφών επιστημών, όπως λ.χ. της Ιστορίας των Πολιτισμών, τής Φιλοσοφίας τής Θρησκείας, τής Κοινωνιολογίας τής Θρησκείας και της Ψυχολογίας τής Θρησκείας.
Για περαιτέρω εμβάθυνση ―είτε σε επίπεδο ΤΕΙ, είτε σε πανεπι-στημιακό επίπεδο― ας δημιουργηθούν και λειτουργούν αντίστοιχα (εξειδικευμένα) Τμήματα, όπου με τη θέλησή τους οι ενδιαφερόμενοι θα μπορούν να φοιτούν. Το σχέδιο αυτό ανταποκρίνεται στην ιστορική πραγματικότητα της πρωτοχριστιανικής Εκκλησίας, η οποία, όπως τότε έτσι και σήμερα, ζει μέσα σε ένα πολυπολιτισμικό περιβάλλον.
Λογικά, φιλοσοφικά και ψυχο-παιδαγωγικά, δεν είναι δυνατόν να διδαχθούν, κατανοηθούν και υιοθετηθούν γνώσεις πού όχι μόνο δεν προβληματίζουν αλλά και δεν ενδιαφέρουν εξ αρχής. Πρώτα, λοιπόν, απαιτείται να διεγείρουμε τον ζήλο και το ενδιαφέρον ―λ.χ. με την υπο-γράμμιση και της πραγματιστικής [λειτουργία των “plausibility structures” (Berger 1967), γνωστικό και ακαδημαϊκό ενδιαφέρον, υλοποίηση των επαγγελματικών στόχων, ηθική διαπαιδαγώγηση, διευκόλυνση της κοινωνικοποίησης, “prosocial behavior” (αγαπητικά συναισθήματα προς τον συνάνθρωπο, εμπιστοσύνη, συνεργατικότητα, εθελοντισμός, μεγαλοψυχία, γενναιοδωρία κ.λπ.), πνευματική αύξηση/ανάπτυξη και προσωπική ωρίμανση, κοινωνική συνοχή (Parsons 1937, Durkheim 1964), συν-αδελφική υποστηρικτικότητα, ψυχο-σωματική υγεία (υγιεινός και μη επικίνδυνος τρόπος ζωής, μείωση της παραβατικότητας και εγκληματικότητας, μη χρήση απαγορευμένων ουσιών, μακροβιότητα, μείωση ατυχημάτων, χαμηλά ποσοστά stress, άγχους και κατάθλιψης κ.λπ.), επιτυχέστερο έλεγχο του θυμού και της επιθετικότητας και ευχέρεια στην επίλυση ηθικο-κοινωνικών διλημμάτων και προβλημάτων, ικανοποίηση από τη ζωή και εξεύρεση νοήματος, μηχανισμοί coping κ.λπ.] αξίας τού μαθήματος― για το «Θείον» (Αγιο ή Ιερο) και την πνευματικότητα γενικά τού ανθρώπου, και ύστερα να προχωρήσουμε σε ανάλυση βαθύτερων και υψηλότερων θεολογικών εννοιών. Η «πνευματικότητα», μία έννοια που τουλάχιστον οι περισσότεροι ―ακόμα και από αυτούς τούς άθεους― δεν αμφισβητείται, σε αντίθεση με τις Αρχές μιας οργανωμένης Θρησκείας, οπωσδήποτε, συνάδει καλύτερα τόσο στους κανόνες τής επιστημολογικής ουδετερότητας, όσο και στο παγκοσμιοποιημένο και πολυπολιτισμικό κλίμα τής ανεκτικότητας.
Άλλωστε, σε έναν a priori άθεο δεν μπορείς κατ’ ευθείαν να τού παραθέτεις αγιογραφικά χωρία, και αμέσως μετά εξ αυτών να του συναγάγεις ηθικά ή λατρευτικά αντίστοιχα παραγγέλματα. Πρέπει πρώτα να του εμφυτεύσεις την πίστη, δηλ. να τον πείσεις μέσω τής δικής του «γλώσσας» (βλ. συγκατάβαση), ότι υπάρχει Θεός που τον σκέπτεται, τον φροντίζει, τον ακούει, τον βοηθά, τον στηρίζει, τον ανακουφίζει, τον θεραπεύει, τον αγιάζει και τον σώζει. Αυτό έκαναν ο Χριστός, ο απόστολος Παύλος και όλοι οι Πατέρες τής Εκκλησίας.
- 10-12-2009 18:41 |77.49.103.xxx| Φρίντριχ
Αγαπητέ Π. Ρωμανίδη,
πάλι διαβλέπω σε εσέ αιρετικάς και αποσχιστικάς τάσεις. Ίσως μάλιστα το ίδιο να διαβλέπω και στον θεόφιλο συγγραφέα του άρθρου.
Από που και ως που είναι η θρησκεία επιστήμη ώστε να διδάσκεται στα σχολεία; Εκεί όπου διδάσκονται τα βδελύγματα του δαρβινισμού που αμφισβητούν τη θεία μας καταγωγή εκ του Αδάμ και της Εύας, άρα εκ του θεού; Ο θεός, κύριοι, καθότι ακατάληπτος, αέναος και εν γένει απροσπέλαστος δεν είναι αντικείμενο εγκύκλιας διδασκαλίας, γιατί αν ισχυριστούμε ότι ανήκει σε πεδίο του επιστητού τότε δεν είναι το άυλο πνεύμα που μας αποκαλύφθηκε. Δεν είναι, κύριοι, ο κύριος φυσική και μαθηματικά για να διδάσκεται στα σχολεία.
Ο θεός είναι αποκεκαλυμμένη γνώση, ήτοι βιωματική και ως τέτοια δεν διδάσκεται σε μαθήματα 45 λεπτών, αλλά μεταλαμπαδεύεται ενορατικώς και πνευματικώς δια της μύησης εις τα μυστήρια. Αλοίμονο αν ο λόγος του θεού είναι αντικείμενο επιστήμης: η οποία κατά την επιστημολογία του Ποππέριου οφείλει να διατυπώνει υποθέσεις, αι οποίαι υπόκεινται στη βάσανο της επαλήθευσης και της διάψευσης. Ουαί΄εάν υποβάλουμε και τον θεό σε τέτοιες επιστημονικές διαδικασίες. Τότε η αθεΐα θα οργιάσει.
Εν κατακλείδι, είμαι κατά της διδασκαλίας των θρησκευτικών στα σχολεία και τον τοιούτον εξευτελισμόν του λόγου του θεού. Αφού ο Σπύρος (πολύχρονος επί τη ευκαιρία, εορτάζει το Σάββατον) Τσιτσίγκος κρίνει μη σκόπιμη τη συμπερίληψη των θρησκευτικών στο μάθημα της κοινωνιολογίας, ως θρησκειολογία πλέον, ε τότε ας υπάγει το παλιάμπελον: ας καταργηθούν. Τότε μόνο θα στηριχτεί η αληθινή βάση της θρησκείας μας - όπως προσφυώς υποστηρίζεις Π. Ρωμανίδη - με την επιστροφή στις διδασκαλίες των θεοφόρων Πατέρων ημών και την βιωματική και ουχί λογική προσέγγιση του θείου.
- 12-12-2009 21:50 |77.83.20.xxx| NOUMINOUS - APANTHSH SE ROMANIDH-FRINTRIX
AΓΑΠΗΤΟΙ ΚΥΡΙΟΙ ΔΕΝ ΚΑΤΑΛΑΒΑΙΝΩ ΓΙΑΤΙ ΔΕΝ ΣΑΣ ΑΡΕΣΕΙ Η ΤΟΣΟ ΚΑΛΑ ΤΕΚΜΗΡΙΩΜΕΝΗ ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΤΟΥ ΚΑΘΗΓΗΤΗ κ.ΣΠΥΡΟΥ ΤΣΙΤΣΙΓΚΟΥ Ο ΟΠΟΙΟΣ ΕΧΕΙ ΚΑΝΕΙ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΟ ΧΙΛΙΩΝ ΣΕΛΙΔΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝΤΑΣ ΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ ΙΕΡΟΥ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ ,ΑΚΟΜΗ ΔΕ ΚΑΙ ΤΟ ΚΥΡΙΟΤΕΡΟ ΔΕΝ ΓΡΑΦΕΙ ΑΝΩΝΥΜΑ ΑΛΛΑ ΕΧΕΙ ΤΟ ΘΑΡΡΟΣ ΤΗΣ ΓΝΩΜΗΣ ΤΟΥ ΝΑ ΥΠΟΓΡΑΨΕΙ ΤΟ ΤΟΣΟ ΚΑΛΑ ΤΕΚΜΗΡΙΩΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΤΟΥ ,ΤΟΥ ΑΞΙΖΟΥΝ ΜΟΝΟ ΣΥΓΧΑΡΗΤΗΡΙΑ ΚΑΙ ΑΝ ΚΑΠΟΙΟΣ ΕΧΕΙ ΚΑΤΙ ΟΥΣΙΩΔΕΣ ΝΑ ΠΕΙ ,ΝΑ ΤΟ ΠΕΙ ΑΛΛΑ ΕΠΩΝΥΜΑ, ΕΠΙ ΤΗΣ ΟΥΣΙΑΣ ΚΑΙ ΟΧΙ ΑΝΕΥΘΥΝΑ ΚΑΙ ΧΩΡΙΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟ ΚΟΣΤΟΣ
- 15-12-2009 00:06 |94.71.131.xxx| Φρίντριχ
Αγαπητέ κ. Νούμινους,
διδακτορικό έχουν κάνει κι άλλοι. Μη νομίζετε ότι οι απόψεις μου είναι τόσο αβίαστες ή άσκεπτες. Το θάρρος της γνώμης, όταν αυτή συμπίπτει με την κυριάρχη, είναι εντελώς άχρηστο. Είναι σαν να έχει κάποιος επί κατοχής το θάρρος να συμπαρατάσσεται με τους Ναζί και τη Γκεστάπο. Δυστυχώς δεν υπάρχει δημοκρατία παρά μόνο επιλεκτική, εξ ου και η ανωνυμία. Ειλικρινά δεν καταλαβαίνω που βρίσκετε τεκμηρίωση στην αστόχαστη παράθεση ονομάτων και παραπομπών με σκόπιμη παρερμηνεία στοχαστών και συγγραφέων. Η θέση του Σ. Τσιτσίγκου δεν είναι απάντηση αλλά κύριο άρθρο. Αν για τον Χρυσόστομο πρέπει να γίνει διδακτορικό 1000 σελίδων, τότε για πραγματικούς στοχαστές πρέπει να γράφονται πολύτομες αναλύσεις. Επίσης, τα διδακτορικά είναι μέχρι 300-400 σελίδες. Μετά είναι μυθιστόρημα. Ο Σ. Τσιτσίγκος πρέπει να ήταν πολύ ευκατάστατος για να βρει τον χρόνο να γράψει 1000 σελίδες για τον Χρυσόστομο. Αλλά είπαμε: όταν λες πράγματα (συνήθως ψευδή ή ανακριβή) που βολεύουν την (όποια) εξουσία, τότε μπορεί να βρεις χρήματα και χρόνο για το οτιδήποτε.
Φιλικα,
- 15-12-2009 11:46 |194.219.240.xxx| Father Romanides
Νούμινε, διδακτορικό 1000 σελίδων θα έπρεπε να απορριφθεί πάραυτα. Το δύσκολο είναι να διατυπώσεις με λίγα λόγια, ευσύνοπτο τρόπο, και αναλυτική ικανότητα ένα συγκεκριμένο επιχείρημα, όχι να απεραντολογείς. Οι τεράστιες διατριβές δεν είναι παρά ατελείωτα ρητορικά σεντόνια, κακογραμμένες, που επιδιώκουν να εντυπωσιάσουν με τον όγκο και όχι με την ουσία, όπως άλλωστε έκαναν ο Ιερός Χρυσόστομος και οι Χριστιανοί ρήτορες.
Αλήθεια, πού έκανε την διατριβή του ο ποιμήν Τσιτσίγκος (μήπως εν Ελλάδι? διότι ξέρουμε πώς γίνονται οι διατριβές εδώ χάμω...), από ποιόν εκδότη κυκλοφορήθηκε και γιατί χώθηκε αυτός στο ακαδημαϊκό κατεστημένο και όχι άλλοι με καλύτερα διδακτορικά και καλύτερες δημοσιεύσεις;
Περί ανωνυμίας, τώρα. Και εμείς αν είχαμε τις καβάτζες μας στο δημόσιο ελληνικό πανεπιστήμιο, μονιμότητα, εξουσία κ.α. θα βγαίναμε επωνύμως και θα λέγαμε την γνώμη μας, δηλ. ότι δυό τρεις κλίκες βυζαντινογενών και κρυφοφονταμενταλιστών θεολογούντων έχουν ταλιμπανοποιήσει την φιλοσοφία στην δύσμοιρη αυτή χώρα.
Το ενοχλητικό είναι να βλέπει κανείς αφελείς ανθρώπους (μάντεψε για ποιούς το λέω) να εντυπωσιάζονται από τις ρητορείες και τα ανερμάτιστα διανοητικά sudoku του κάθε 'καθηγητή'-ανεμόμυλου. Αυτοί είναι τα γνήσια θέματα και έχουν την συμπάθειά μας.
- 19-12-2009 14:18 |85.72.119.xxx| απλός καθηγητής - σημείωση
Το μόνο που έχω να πω είναι για τον κο Τσιτσίγκο (παντελώς άγνωστος, παρά μόνο στο σκονισμένο πανεπιστημιακό του γραφείο και στις μισθολογικές καταστάσειες αργόσχολων δημοσίων υπαλλήλων και δη διανοητών...) είναι, αντί να γράφουν τις μπούρδες αυτές, να μπουν σε τάξεις του ελληνικού σχολείου και να διδάξουν θρησκευτικά... και αν βγουν σώοι, εμένα ας μου γράψουν... Συν τοις άλλοις τέτοιες σαχλαμάρες από τον ίδιο μας τον χώρο έχουν θάψει το μάθημα των θρησκευτικών και δίνουν την ευκαιρία στον κάθε εκσυγχρονιστή κομπλεξικό κ.λπ. να ξεσπαθώσει κατά της Εκκλησίας με επιχειρήματα του δικύ μας οπλοστασίου, της κουλτουροκενής θεολογίας....
Όσο για το διδακτορικό των 1000 σελίδων, όποιος το χρησιμοποιεί σαν επιχείρημα επιστημονικής αυθεντίας είναι το λιγότερο αφελής και άσχετος επιστήμονας. Αν δεν το ξέρετε κυρίες και κύριοι στον σοβαρό επιστημονικό χώρο κανείς δεν μας υπολογίζει. Τη φλυαρία του άμβωνα την κάναμε και επιστημονική φλυαρία... Στις επιστημονικές εργασίες δεν είναι θέμα πόσες σελίδες έχεις, αλλά κατά πόσο είναι πρωτότυπη η συμβολή σου και κατά πόσο αυτά που λές τα λες ευσύνοπτα και μεθοδικά. Διδακτορικά πέραν των 300 το πολύ σελίδων είναι απορριπτέα, για όσους δεν το γνωρίζουν... Τέλος, το σγκεκριμενο τμήμα στο οποίο διδάσκει ο κος Τσιτσίγκος και η συμμορία που το λυμαίνεται εδώ και χρόνια ξέρουμε τι χαμηλού επιπέδου πανεπιστημιακούς καθηγητές έχει (οικογένεια Χριστινάκη κκαι άλλοι "εκλεκτοί"...), με φωτεινή όμως εξαίρεση δύο-τρία το πολύ ονόματα.
Λυπάμαι πολύ για το επίπεδο της επιστήμης μου και ειδικο΄τερα της ελληνικής θεολογίας. Για να γλυτώσουμε τη λαίλαπα και το "φτύσιμο" εξ αιτίας των κάθε είδους κυρίων Τσιτσίγκων, που εισπράττουμε από συγγενείς επιστημονικουύς χώρους, ασχολήθήκαμε πολλοί με τη θεολογία και την Εκκλησία από παραπλήσιους χώρους, επιστημονικούς και άλλους, και έτσι δεν νοιώθουμε υποχρεωμένοι να δίνουμε διαρκώς απολογία για το χάλι "Τσιτσίγκων" (επιστημονικές τραγωδίες) ή των διαφόρων "Εφραίμ" και "Παντελεημόνων" (εκκλησιαστικός λαικισμός κ ξεφτίλα)...
- 19-12-2009 14:47 |77.83.20.xxx| εκ της Διαχειρίσεως - Αντ-επιχειρήματα και όχι χαρακτηρισμοί
Αγαπητέ κύριε
Μπορείτε φυσικά να αντεπιχειρηματολογείτε και να κριτικάρετε συγκεκριμένες θέσεις των κειμένων/ομιλιών αλλά οι προσωπικές "επιθέσεις" οι γενικεύσεις και οι "χαρακτηρισμοί" φρονείτε ότι προάγουν τον διάλογο και τιμούν τον αολό καθηγητή ;
Η ανωνυμία σε τι εξυπηρετεί ;
Θα ήθελα να σας γνωστοποιήσω ότι τέτοιου είδους ειρωνικά, υβριστικά και μειωτικά σχόλια που δεν αναφέρονται στο θέμα αλλά στο πρόσωπο του εκάστοτε συντάκτη, θα αφαιρούνται κατά την κρίση του διαχειριστή.
- 23-12-2009 14:53 |94.71.144.xxx| Φρίντριχ - Επιτέλους
Κύριε καθηγητά, επιτέλους ακούστηκε κι άλλη μία φωνή εν τη ερήμω για να πει τα αυτονόητα για τα διδακτορικά, τις φλυαρίες και τη γελοιότητα του ελληνικού πανεπιστημίου, γιατί το μόνο σχόλιο που κέρδισα εδώ - μαζί με τον Πατέρα Ρωμανίδη - ήταν του κομπλεξικού που στάζει χολή.
Βλέπετε, η αλήθεια είναι πάντοτε ενοχλητική και γι' αυτό σας απειλούν με αφαίρεση του σχολίου και ζητούν επίμονα την άρση της ανωνυμίας σας. Όλοι αυτοί οι εκσυγχρονιστές κομπλεξικοί, όπως λέτε, είναι αυτοί που μένουν έκθαμβοι με τη "σοφία" του αρθρογράφου, αλλά στην ουσία είναι αυτοί που επιθυμούν διακαώς τα σκοτάδια με προσχηματικές προτάσεις τύπου "διάλογος", "σχόλιο πάνω στα κείμενα" κοκ. Άρθρα σαν κι αυτά δεν μπορούν να ληφθούν σοβαρά ως αφετηρία διαλόγου. Προκαλώ λοιπόν τον αρθρογράφο και τον διαχειριστή: εξασφαλίστε μου την άδεια να μεταφράσω σε όποια γλώσσα θέλετε (αγγλικά, γαλλικά, γερμανικά) όποιο άρθρο θέλετε από αυτά και να το στείλουμε σε περιοδικό peer reviewd ώστε να δούμε τα σχόλια που θα αποκομίσει. Δεν μιλάω καν για δημοσίευση. Με την υποχρέωση όμως από την πλευρά σας να τα δημοσιεύσετε.
Πάλι μιλούν για προσωπικές επιθέσεις. Ενώ ξεκινάτε γράφοντας ότι δεν τον γνωρίζετε. Τι να πω πλέον. Προσωπικά δεν επιθυμώ καν να τον γνωρίσω.
- 23-12-2009 16:50 |77.49.127.xxx| Father Romanides-Christmas edi - Πρόταση
Να που υπάρχουν τελικά υγιείς δυνάμεις σε αυτό τον τόπο. Ένας απλός, βιοπαλαιστής καθηγητής θεολογίας βρίσκει το κουράγιο να μιλήσει ανοικτά για την καπηλεία και το εμπόριο της θεολογίας εντός του ακαδημαϊκού χώρου... αλλά και για τους αφελείς υποστηρικτές των ρητόρων-καθηγητών πανεπιστημίου.
Καθώς τόσο ο Φρίντριχ, όσο και ο γράφων συντάσσονται με τον αγωνιστή θεολόγο, νομίζω ότι ο κος Διαχειριστής (που θυμίζει έντονα τις αόρατες και ακατανόητες εξουσιαστικές δομές στα βιβλία του Κάφκα) καλά θα κάνει να σκεφτεί σοβαρά την εξής επιλογή: αντί να διαγράψει τον απλό καθηγητή επειδή είπε καθαρά και ξάστερα την γνώμη του, ας διαγράψει τα βαρύγδουπα άρθρα του Τσιτσίγκου.
Στην θέση τους μπορεί να αναρτήσει προσωρινά ένα μπάνερ (όπως λένε οι νέοι σήμερα) με το σαφές μήνυμα: By public demand, no more Tsitsigkos. Έπειτα, μπορούμε να κάνουμε μια δημοσκόπηση σχετικά με το ποιούς θα θελαμε να διαβάζουμε.
Έτσι, το Αντίφωνο θα γίνει το πρώτο αυτοδιαχειριζόμενο θεολογικό φόρουμ στον ελληνικό κυβερνοχώρο.
- 23-12-2009 22:40 |188.4.104.xxx| απλούστατος καθηγητής
Στο άρθρο του κ. Τσιτσίγκου θα μπορούσε να γίνει μια χαρά κριτική και να φανούν με ορθολογικά επιχειρήματα τα τρωτά και οι ασυνέπειές του, όπως λ.χ. το ότι μετατρέπει το μάθημα των θρησκευτικών σε μάθημα ... πνευματικότητας (!), την οποία αντιλαμβάνεται περίπου σαν οδηγό συμπεριφοράς (!!!).
Ωστόσο κ. "Ρωμανίδη", εσείς και ο "Φρίντριχ" κάνατε ό,τι περνούσε από το χέρι σας για να αποθαρρυνθεί μια τέτοιου είδους λογική κριτική πολυβολώντας το χώρο των σχολίων εδώ με αλλεπάλληλα κατεβατά φλύαρων ειρωνειών και σεντόνια γυμνασιακού επιπέδου εμπαιγμών, στα οποία - το χειρότερο - δεν μπορεί κανείς να βρει κανένα σοβαρό επιχείρημα, καμια ορθολογική κριτική ανασκευή του άρθρου ή έστω μιας συγκεκριμένης παραγράφου του ... ούτε καν την ελαχιστότερη ανάδειξη των αντινομιών και ασυνεπειών του.
Συγχαρητήρια! Με τον ιδιαίτερο τρόπο σας διασώσατε το άρθρο του κ. Τσιτσίγκου από την κριτική - διότι ποιος σώφρων άνθρωπος θα καθόταν να γράψει μια σοβαρή κριτική του, βλέποντας ότι αμέσως θα πνίγατε το χώρο εδώ με τα παιδιαρίσματά σας;
- 24-12-2009 10:24 |94.71.144.xxx| Φρίντριχ - Σχεδόν δίκιο
Κύριε καθηγητά,
αν διαβάσετε προσεκτικά τα σχόλια, σίγουρα θα μπορέσετε να εκταμιεύσετε ανάμεσα στις ειρωνείες και τα παιδιαρίσματα αρκετά επιχειρήματα, τόσο για τα θρησκευτικά, όσο και για τη θρησκεία, τους θεσμούς και την ελλήνων πολιτεία.
Παρ' όλα αυτά - και αυτό δεν αποτελεί δικαιολογία, τουλάχιστον από την πλευρά μου - αφενός το άρθρο δεν αντέχει σε ενδελεχή κριτική για τους λόγους που κι εσείς αναφέρετε, χρησιμοποιείτε άλλωστε κι εσείς μπόλικη ειρωνεία και "κακοπιστία", και αφετέρου θα πρότεινα να μην μείνουμε προσκολλημένοι στην παραδοσιακή παράθεση δισσών ρητορικών λόγων αλλά να ανανεώσουμε και λίγο το ύφος και να εκμεταλλευτούμε αυτό που η "ειρωνεία" έχει να προσφέρει: κριτική και επιχειρήματα χωρίς "βαριά" φιλοσοφία.
Εξάλλου, με (μας) κατηγορείτε για ατοπήματα που κι εσείς, σύμφωνα με τη διαχείριση, διαπράττετε. Εκτός εάν, διαφωνείτε ιδεολογικά με την κατεύθυνση που έχει η κρτιτική μου (μας), οπότε το πράγμα αλλάζει και δεν πρόκειται για το ύφος, αλλά για την ουσία των προτάσεών μου (μας).
Όπως κι αν έχει, χαίρομαι που βρήκα(με) έναν σοβαρό και όχι απλοϊκότατο συνομιλητή, ανεξάρτητα από τις αντιφάσεις στις οποίες με το καλημέρα έπεσε.
-
ο καθηγητης του τμηματος κοινωνικης θεολογιας κ Σπυρος Τσιτσιγκος που τυγχανει να ειμαι παρουσα στις παραδοσεις του γιατι επετελεσα κι εγω φοιτητρια του καθως ειχα τη τυχη να ανηκω στο δυναμικο των εκπαιδευτικων που αποφοιτησαν απο αυτο το τμημα,ανηκει στην πλειοψηφια που συμεριζεται αυτες τις αποψεις κι οχι τυχαια.Ανθρωποι οπως εκεινος με τεραστια μορφωση και υποβαθρο κρατουν την θεολογικη σχολη σε επιπεδο αξιο του αντικειμενου της.Γνωσεις που απορεουν απο αυτη τη σχολη..χιλιαδες.Το κακο ειναι οτι παραμενουν αυτες οι γνωσεις προς οφελος μονο των φοιτητων και των καθηγητων της γιατι ανθρωποι οπως οι προηγουμενοι κατακρινουν ιδεες και αποψεις που δεν ειναι σημερινες αλλα προερχονται απο το κυκλο της Ανωτερης γνωσης.Επειδη καποια πραγματα δε μποειτε να τα κατανοησετε δε σημαινει οτι δεν ισχυουν.Οτι δεν ειναι αληθινα.Μυαλα οπως αυτα που κατακρινουν το καθηγητη Σπ.Τσιτσιγκο εχουν καταφερει να φερουν την ορθοδοξια και την εννοια της Εκκλησιας εκει που εχει καταντησει στα ματια απλων πολιτων που δεν εχουν τα μεσα να καταλαβουν το καρπο της εννοιας της Θεολογιας.Ο Χριστος ηταν ο μεγαλυτερος επαναστατης και ο εχθρος αυτων που υποστηριζετε.Με το να μετατρεπουμε το μαθημα των θρησκευτικων σε επιφανειακη γνωση μονο κακο στην ορθοδοξια κανουμε.Ο κλαδος εχει να προσφερει τοσα πολλα που μου ειναι αδιανοητο να κοιταξω τη''βολεψη'' μου μαθαινοντας στους μαθητες μου τα''βασικα'' και να κοιταξω τη θα κανω μετα το 45λεπτο.Η Θεολογια ειναι μια επιστημη που καταρρεει στα ματια της ελληνικης οικογενειας γιατι αυτοι που κατακρινουν το διαφορετικο δεν ξερουν καν τι ειναι αυτο το διαφορετικο που προτεινουν καθηγητες μορφωμενοι,διαβασμενοι,με μεγαλη εμπειρια στο χωρο της πανεπιστημιακης εκπαιδευσης κι οχι σε μια εκπαιδευση οριοθετημενη αναμεσα στις παροπιδες της''εκκλησιας ''και των παπαδοπαιδων.Ευτυχως υπαρχουν κι εξαιρεσεις.
υ.σ:ουτε ειχα καλο βαθμο στο μαθημα του κυριου Τσιτσιγκου,ουτε ημουν απο τους καλυτερους φοιτητες του τμηματος.ομως μπαινοντας στους κολπους αυτης της σχολης αντιλαμβανεσαι το μεγαλειο των ανθρωπων και των αποψεων τους.
- 25-01-2010 15:42 |94.71.133.xxx| Φρίντριχ - Σούπερ Μάρκετ
Αγαπητή εν Χριστώ gogov,
εκ του ονόματός σας και της χρήσης σας της ελληνικής αντιλαμβάνομαι ότι μάλλον προέρχεστε από την ρώσσικη κοινωνία της ορθοδόξου ημών αδελφότητος, αν και θα έπρεπε να υπήρχε ένα "α" στο τέλος του ονόματός σας. Ευπρόσδεκτη είστε, όπως κι αν έχει το ζήτημα. Και εξαιρετικά και τα ελληνικά σας, εύγε.
Αν θέλετε, αναδείξτε μου ένα - έστω τμήμα - της μεγαλειώδους αυτής ανώτερης γνώσης που βγαίνει από τα χείλια των καθηγητών σας, ως απλή βάση συζήτησής.
Οι απλοί πολίτες - όπως άλλωστε και ο αρθρογράφος - απλά χρησιμοποιούν την ορθοδοξία κατά το δοκούν και σύμφωνα με τις προσωπικές τους βλέψεις. Εγώ τουλάχιστον προσπαθώ - εις μάτην, όπως διαπιστώνω - να επαναφέρω την αγία ορθοδοξία στον δρόμο της παλαμικής παράδοσης, χωρίς ίδιον συμφέρον.
Η επαναστατικότης του Ιησού αναδεικνύεται - όπως αναφέρω σε άλλο σχόλιο - στην αναρχική (μπακουνική) κοινότητα της Μονής Εσφιγμένου στο Άγιον Όρος. Κρίμα που το άβατον σας εμποδίζει να το δείτε ιδίοις όμμασι. Δεν διαφωνώ με της ουσία της παρεμβάσεώς σας, αλλά μάλλον με τον "τακτικισμό" σας, προϊόν ίσως των διαφωτιστικών μαθημάτων που παρακολουθήσατε - και περάσατε μετά βασάνων και κόπων - στην έρμη θεολογία Αθηνών.
- 16-11-2010 21:04 |84.38.9.xxx| ΤΣΙΤΣΙΓΚΟΣ
Επειδή είχα μέχρι σήμερα ειλημμένες υποχρεώσεις, κκ. Φρίντριχ και Father Romanides αλλά και ανώνυμε καθηγητά που όταν εσύ πήγαινες, νομίζοντας ότι εγώ έγινα πανεπιστημιακός είτε λόγω νεποτισμού είτε με κάποιο μέσο, στη Δ/μια Εκπαίδευση, εγώ ερχόμουν (καθότι την έχω υπηρετήσει 22 χρόνια, όντας μάλιστα πρόεδρος των θεολόγων τής Εύβοιας με πλούσια θεολογική δράση), θα σας παρακαλούσα τώρα που δεν έχω "εξουσία", όπως νομίζατε ότι έχω και φοβόσασταν, αφού βγάλετε τη μάσκα τής ανωνυμίας σας, να διαλεχθούμε επιστημονικά επί ίσοις όροις, λέξη προς λέξη και πρόταση προς πρόταση στο ως άνω άρθρο μου. Σας προ(σ)καλώ!!! Σας υπόσχομαι, αν θέλετε΄ακόμα και ενόρκως, ότι είμαι ανοιχτός σε κάθιε καλοπροαίρετη και επιστημονικά τεκμηριωμένη κριτική, χωρίς πάθος και μνησικακία.
| < Προηγούμενο | Επόμενο > |
|---|
![Το πρόβλημα της παράδοσης. [Η προφορική παράδοση με αφορμή τον Καραγκιόζη]](/portal/images/resized/images/stories/texnes/Kiourtsakis_33_33.jpg "Το πρόβλημα της παράδοσης. [Η προφορική παράδοση με αφορμή τον Καραγκιόζη]")
Άλλο ένα εξαίρετο άρθρο του Σ. Τσιτσίγκου, μεστό διπλωματικών ποιοτήτων. Πράγματι, ο Τσιτσίγκος έμμεσα δίνει το σύνθημα ᾽κατήχηση τώρα!´, κρατά όμως ίσες αποστάσεις από τους πάντες: φονταμενταλιστές ορθόδοξους, προοδευτικούς νεοταξίτες και φωταδιστές, κ.ο.κ. Έτσι, εν τέλει προκύπτει μια πρόταση φαινομενικά τόσο μετριοπαθή που δίνει την εντύπωση πως καταντά αδιόρατη και εξαϋλώνεται. Εύγε!
Βέβαια, ποτέ δεν μαθαίνουμε πού έγκειται ο φονταμενταλισμός των προτεσταντών, οι οποίοι εδώ φαίνεται να εξισούνται συλλήβδην με υπερσυντηρητικές φράξιες Καλβινιστών. Και όμως, οι Αγγλικανοί ιδιαίτερα έχουν κάνει άλματα για μια επιστημονική προσέγγιση του φαινομένου της θρησκείας και την απάλειψη της ῾ομολογιακής᾽, άλλως ειπείν της ταλιμπανικής και διάστασης του Χριστιανισμού. Αφού λοιπόν ο κος Τσιτσίγκος φαίνεται να είναι κατά της ταλιμπανοποίησης της Ορθοδοξίας, γιατί δεν επικροτεί την προτεσταντική προσέγγιση στην διδακτική των αρχών του Χριστιανισμού; Μήπως απλά θολώνει τα νερά, μιας και η διπλωματική του προσέγγιση φλερτάρει επικίνδυνα με τον προτεσταντισμό στον βαθμό που αποσιωπά την αδιαπραγμάτευτη προτεραιότητα των θεοφόρων Πατέρων της Ορθοδοξίας μας; Άλλωστε, το άρθρο διαρκώς παραπέμπει εις ξένους (Αγγλοσάξονας) μελετητάς, ουχί δε εις τον Ιερόν Χρυσόστομον ή εις τον Άγιον Γρηγόριον τον Παλαμάν.
Σε κάθε περίπτωση, θα συμπλήρωνα την πρόταση Τσιτσίγκου για την αναθεώρηση της θρησκειολογικής παιδείας στην Ελλάδα προσθέτοντας όσα implicitly ή explicitly (για να χρησιμοποιήσω και εγώ την αγγλική ορολογία που ο στυλίστας Τσιτσίγκος χρησιμοποιεί στο άρθρο αντί των μπανάλ ᾽έμμεσα ή άμμεσα᾽) προϋποθέτει μια μετριοπαθής προσέγγιση του ζητήματος, δηλ. την διδασκαλία ενοτήτων για την πάτρια αρχαία ελληνική θρησκεία, την Μεταρρύθμιση και τα Προτεσταντικά ρεύματα (συμπεριλαμβανομένου του αναρχοχριστιανισμού των Αναβαπτιστών), τον ινδουιστικό πολυθεϊσμό, την Καμπάλα, τον Σαμανισμό και άλλες εκδηλώσεις λατρείας του Ύψιστου Όντος.
Έτσι τα Ελληνόπουλα θα αντιληφθούν ότι κάθε θρησκεία και σέκτα θεωρεί αυτήν ᾽ορθόδοξη᾽, ότι η επίκληση μιας φαντασιακής ορθοδοξίας εξυπηρετεί αποκλειστικά τα συμφέροντα εκάστοτε ιερατείου και όσων πολιτικών και πανεπιστημιακών συνδέονται με αυτό.
Ίσως θα πρέπει να διδαχθεί και η πρόταση του Ροβεσπιέρρου για μια ριζική επαναδιαπραγμάτευση του Χριστιανισμού. Δεν είναι κατάλληλο το σημείο αυτό να πούμε τί προτείνει ο Ροβεσπιέρρος, απλώς σημειώνουμε ότι η πρόταση αυτή είναι εξαιρετικά ρεαλιστική και επίκαιρη.